Showing posts with label Articles. Show all posts
Showing posts with label Articles. Show all posts
Articles
Genetic treatments to reverse aging at the cellular level? Diets and exercises that help your mind and body function better longer? It's not a sales pitch from a life-extension guru — it's science.http://dlvr.it/C8mnqtMOOC providers currently offer thousands of courses and have enticed millions of students to enroll. The emphasis in MOOCs is often on lecture videos that students watch and learn from. However, a new study shows that this central approach of MOOCs -- having students watch to learn -- is…http://dlvr.it/C8kdMWMore than a billion times a year, American hospital patients get tiny tubes inserted into their veins to deliver medicine and more. But these devices carry risks as well as benefits -- especially those designed to stay in the body for days or weeks. A newly published, research-based guide shows…http://dlvr.it/C8kbXkHumans are extremely choosy when it comes to mating, only settling down after a long screening process involving nervous flirtations, awkward dates, humiliating rejections and the occasional lucky strike. But evolution is an unforgiving force -- isn't this choosiness rather a costly waste of time…http://dlvr.it/C8kcNMA new review has produced the most conclusive evidence to date that people consume more food or non-alcoholic drinks when offered larger sized portions or when they use larger items of tableware. The research suggests that eliminating larger-sized portions from the diet completely could reduce…http://dlvr.it/C8kDf9Researchers have identified the mechanism by which valproic acid controls epileptic seizures, and by doing so, also revealed an underlying factor of seizures.http://dlvr.it/C8k4QTA senior molecular biology major knows MRSA as the infection that took his dad's leg. Now he is exacting revenge on the bacteria by unlocking the power of a new MRSA-killer: bacteriophage.http://dlvr.it/C8k1T4Bacteria aren't the only nonhuman invaders to colonize the gut shortly after a baby's birth. Viruses also set up house there, according to new research. The study is one of the first surveys of viruses that reside in the intestine, beginning the work of defining a healthy gut virome.http://dlvr.it/C8jyvYMicrobiology researchers studying a soil bacterium have identified a potential mechanism for neurodegenerative diseases. A role for the protein HSD10 had been suspected in patients with Alzheimer's disease and Parkinson's disease, but no direct connection had previously been established. This new…http://dlvr.it/C8jpcKThree antibiotics that, individually, are not effective against a drug-resistant staph infection can kill the deadly pathogen when combined as a trio, according to researchers. They have killed the bug -- methicillin-resistant Staphylococcus aureus -- in test tubes and laboratory mice, and believe…http://dlvr.it/C8jkBHA new approach uses injectable hydrogels to boost the survival of transplanted stem cells and to improve the repair and regeneration of bodily tissues.http://dlvr.it/C8jjbXResearchers have found molecular evidence of how a biochemical process controls the lengths of protective chromosome tips, a potentially significant step in ultimately understanding cancer growth and aging.http://dlvr.it/C8jc9DScientists have identified a gene -- FOXC1 -- that, if switched on, causes more aggressive cancer in a fifth of acute myeloid leukemia (AML) patients, according to a study.http://dlvr.it/C8jd7ZIncreased levels of certain chemically reactive, oxygen-containing molecules in the body can cause patients to become resistant to cancer drugs such as chemotherapy, according to researchers.http://dlvr.it/C8ZJHHProtein NBS1, which plays a key role in DNA damage repair, is required for macrophage functional activity, researchers explain. The protein also has implications for understanding the immune defects observed in patients with Nijmegen breakage syndrome and other related disorders.http://dlvr.it/C8ZGw5A new protocol to treat babies born in withdrawal from drugs can be used widely to improve outcomes for these babies. The protocol reduces length of stay and the duration of treatment with opioids that are used therapeutically to wean babies off of drugs.http://dlvr.it/C8ZFk0One in four middle-aged adults who survive to age 85 will develop heart failure, according to current estimates. Intervention programs to improve lifestyles are widely advocated, but do they actually work? Investigators in the US and Taiwan independently examined programs that may reduce…http://dlvr.it/C8Ym2dThe burgeoning field of optogenetics has seen another breakthrough with the creation of a new plant-human hybrid protein molecule called OptoSTIM1, researchers report.http://dlvr.it/C8YYkWA new technique for creating transparent tissue has been developed that can be used to illuminate 3-D brain anatomy at very high resolutions. In recent years, generating see-through tissue--a process called optical clearing--has become a goal for many researchers in life sciences because of its…http://dlvr.it/C8YbJwRare genetic variants are changes in DNA that are carried only by relatively few people in a population. The UK10K study was designed to explore the contribution of these rare genetic variants to human disease and its risk factors. The largest population genome sequencing effort to date has been…http://dlvr.it/C8YX51Black children were less likely to receive any pain medication for moderate pain and less likely to receive opioids for severe pain than white children in a study of racial disparities in the pain management of children with appendicitis in emergency departments, according to an article.http://dlvr.it/C8YZjkDr. Craig Hopp announces NCCIH's grant for a new Center of Excellence for Natural Product Drug Interaction Research in this blog post.http://dlvr.it/C8Y1bRA new technique to recondition poorly functioning lungs and remove donor white blood cells has been used by researchers in an attempt to increase the number of lungs available for transplant, and at the same time reduce the risk of acute rejection.http://dlvr.it/C8XwWrThe next time someone accuses you of making an irrational decision, just explain that you're obeying the laws of quantum physics. A new trend taking shape in psychological science not only uses quantum physics to explain humans' (sometimes) paradoxical thinking, but may also help researchers…http://dlvr.it/C8XwwSTwo research teams have just shown, in a rodent model, that overexpressing an enzyme that can eliminate excess cholesterol from the brain may have a beneficial action on the tau component of the disease, and completely correct it.http://dlvr.it/C8X6Hq
Articles
हरतालिका, गणेशपूजन आणि ऋषीपंचमी या तीन दिवसांमध्ये पूजेसाठी विविध पत्री वापरल्या जातात. उद्या हरतालिका आणि परवा गणपती बाप्पांचं आगमन. या तीन दिवसांत वापरल्या जाणा-या काही महत्त्वाच्या वनस्पती अतिशय औषधी आहेत. त्यातल्या काही महत्त्वाच्या औषधी पत्रींचे गुणधर्म जाणून घेऊयात. अवघ्या दोन दिवसांवर गणपती आले आहेत. ज्यांच्या घरी गणपती असतो त्यांची लगबग सुरू असेल. साफसफाई, गणपतीची आरास, […]http://prahaar.in/healthpage/353221
भेंडी ही फळभाजी अनेक नावाने ओळखली जाते. भेंडीचं झाड साधारण एक मीटर लांब वाढतं. ही फळभाजी अनेक नावाने ओळखली जाते. भेंडीचं झाड साधारण एक मीटर लांब वाढतं. बनारसमध्ये ही भेंडी राम तरोई तर छत्तीसगडमध्ये रामकलीय, मराठीत भेंडी, हिंदीत भिंडी, गुजरातीत भींडाम फारसीत वामिया तर इंग्रजीत लेडी फिंगर किंवा ऑक्रा या नावाने ओळखली जाते. भेंडीत प्रोटिन, […]http://prahaar.in/healthpage/353230
या आसनात नितंब आणि हातावर संपूर्ण शरीराचा तोल सांभाळला जातो. तराजूसारखी त्याची अवस्था असते. या आसनात नितंब आणि हातावर संपूर्ण शरीराचा तोल सांभाळला जातो. तराजूसारखी त्याची अवस्था असते. कणा मजबूत होतो तसंच श्रीरावर साचलेली अतिरिक्त चरबी कमी होण्यास मदत होते. हे आसन करताना शरीराचा आकार तराजूसारखा दिसतो. म्हणून या आसनाला तोलांगुलासन असं म्हणतात. कृती प्रथम […]http://prahaar.in/healthpage/353234
आजची पिढी एकविसाव्या शतकात जगतेय. ही तरुण मंडळी हुशार आहेतच तसंच प्रत्येक क्षेत्रात ती पुढे आहेत. ती सतत तंत्रज्ञानाचा वापर करताना दिसतायेत. ही चांगली गोष्ट आहे मात्र त्याचबरोबर आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या ती आहारी गेली आहेत. मोबाईल, कॉम्प्युटर, टीव्ही याचा अतिरिक्त वापर आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे उलट- सुलट खाणं. ही तरुणांची सध्याची जीवनशैलीच झाली आहे. यामुळे मुलांच्या […]http://prahaar.in/healthpage/351312
हे आसन करताना चंद्राची शीतलता अनुभवायला मिळते तर आकार सशाप्रमाणे दिसतो. पाठदुखी कमी होते तसंच पोटावरची चरबी कमी होण्यासही मदत होते. संस्कृतमध्ये शशांक याचा अर्थ 'चंद्र' आहे. या शब्दांचे दोन अर्थ आहेत. दुसरे म्हणजे 'ससा.' हे आसन करताना त्याचा आकार सशासारखा दिसतो. तसेच चंद्र हा शीतल व शांत आहे. हे आसन करताना आपण पूर्णपणे रिलॅक्स […]http://prahaar.in/healthpage/351318
कारल्याच्या कडवट चवीमुळे कारलं खाणारी मंडळी तशी खूप कमी आहेत. इंग्रजीत बिटर गोर्ड किंवा बिटर मेलन या नावानेही प्रसिद्ध आहे. चवीला कडू असलं तरी कारल्यामध्ये बरेच गुण आहेत. कारल्याच्या कडवट चवीमुळे कारलं खाणारी मंडळी तशी खूप कमी आहेत. इंग्रजीत बिटर गोर्ड किंवा बिटर मेलन या नावानेही प्रसिद्ध आहे. चवीला कडू असलं तरी कारल्यामध्ये बरेच गुण […]http://prahaar.in/healthpage/351323
सध्याची तरुण पिढी आधुनिक जीवनशैलीत इतकी गुरफटून गेली आहे की त्यांना स्वत:कडे लक्ष द्यायलाही अजिबात वेळ नाही. खाण्या-पिण्याची अनियमितता आणि कमी झोप आदी कारणांमुळे सध्या तरुणांना मुरुमांची समस्या भेडसावते आहे. या समस्येविषयी थोडक्यात जाणून घेऊ या. सुचित्राच्या गालावर भरपूर प्रमाणात मुरुमं येत होती. हळूहळू ती मुरुमं कपाळावरही यायला लागली होती. सुचित्राला हे अजिबात आवडत नव्हतं. […]http://prahaar.in/healthpage/349558
या भाजीचं शास्त्रीय नाव सोलानम मेजाँजेना असं आहे. ही सोलानम प्रजातीतील वनस्पती आहे. या भाजीचं शास्त्रीय नाव सोलानम मेजाँजेना असं आहे. ही सोलानम प्रजातीतील वनस्पती आहे. मूळ उगम दक्षिण आशियातून आहे. या वनस्पतीची लागवड उष्ण कटिबंधात आणि समशितोष्ण कटिबंधात प्रामुख्याने केली जाते. सर्वप्रथम चीनमध्ये वांगी वापरात आल्याचा उल्लेख आढळतो. इंग्रजीत याला एग एलिफंट किंवा ब्रिंजल […]http://prahaar.in/healthpage/349562
पद्मासनात जे फायदे असतात तेच फायदे या आसनात होतात. हे आसन करताना मांडयांवर ताण येतो, म्हणून हे आसन करताना काळजी घ्यावी. या आसनात मांडय़ा, नितंब आणि पोटावरील अतिरिक्त चरबी कमी होण्यास मदत होते. पचनशक्ती सुधारते. हे आसन करत असताना शरीराचा आकार हा बेडकासारखा दिसतो म्हणून याला मंडुकासन असं म्हणतात. कृती » सुरुवातीला वज्रासनात बसावं. » […]http://prahaar.in/healthpage/349566
मोबाईल फोन ही आजची अतिशय गरज झाली आहे, असं म्हटलं तरीही चालेल. अगदी वृद्धांपासून ते लहान मुलांपर्यंत सगळेच जण मोबाईलचा सर्रास वापर करताना आढळतात. पण या मोबाईलवर सतत वापर केल्याने कित्येकांना डोकेदुखी, चिडचिडेपणा, त्वचा लाल होणे यांसारख्या अनेक विकारांना सामोरं जावं लागतंय. एकमेकांशी संपर्कात राहण्यासाठी मोबाईल फोन वापरले जाऊ लागले आणि बघता बघता ते प्रत्येकाच्या […]http://prahaar.in/healthpage/347533
अल्झेमर्सचा आजार आणि आयुर्वेद-डॉ. जळूकर on http://marathisrushti.com/
२१ सप्टेंबर हा दिवस जागतिक अल्झेमर्स दिन म्हणून ओळखला जातो. साजरा केला जातो असे म्हणणे चुकीचे ठरेल कारण आनंद देणारे क्षण किंवा विषय साजरे केले जातात. अल्झेमर्स मध्ये खूप यातना दडल्या आहेत. अल्झेमर्स डिसीज म्हणजे काय, तो कोणी शोधून काढला, त्याची लक्षणे काय असतात, काय काळजी घ्यावी लागते, होऊ नये म्हणून काही उपाय करणे शक्य आहे का, आधुनिक वैद्यक शास्त्र ह्या विषयी काय सांगते अल्झेमर्स दिसीज बद्द्ल आयुर्वेदाचा दृष्टिकोन काय आहे ह्या विषयी जाणून घेऊ या.
अलोइस अल्झेमर नावाच्या एका जर्मन डॉक्टरने १९०६ साली ह्या आजाराचा शोध लावला. त्यामुळे ह्याला अल्झेमर्स डिसीज नाव देण्यात आले. मेंदूतील पेशींची विचित्र गुंतागुंत आणि चमत्कारिक गुठळ्या अशा अवस्थेत एका मृत स्त्रीचा मेंदू त्याने अभ्यासला. स्मरणशक्तीच्या विचित्र लक्षणांमुळे तिचा मृत्यु झाला होता. त्या लक्षणांचा संबंध तिच्या मेंदूच्या रचनेशी असल्याचा तर्क करणारा हा जगातील पहिला शास्त्रज्ञ म्हणून ओळखला जातो. अगदी साध्या सोप्या भाषेत सांगायचे तर अल्झेमर्स डिसीज म्हणजे विसरभोळेपणा वाढत जातो. पहिले पहिले नाव विसरणे नंतर नाती विसरणे, जेवण खाणे विसरणे, आपली स्वतःची लक्षणांच्या वेळी घरातल्या इतरांना हा अगदी थट्टा मस्करीचा विषय होतो. रोगाचे गांभीर्य कळू लागले की डॉक्टरांकडे धाव घ्यावी लागते. वास्तविक तेव्हा फार उशीर झालेला असतो. कारण अल्झेमर्सची सुरुवात मेंदूमध्ये झाल्यानंतर जवळपास दहा वर्ष उलटल्यावर मगच सुरुवातीची लक्षणे दिसू लागतात असा शास्त्रज्ञांचा अभ्यास आहे. ६५ वर्षे वया नंतर शेकडा २० टक्के लोकांमध्ये अल्झेमर्स होण्याची शक्यता असते असा निष्कर्ष अभ्यासातून काढला गेला आहे.
अल्झेमर्सची कारणे काय ?
आज ह्या रोगाची वैद्यक शास्त्राला ओळख होऊन १०३ वर्षे झाली आहेत. पण ह्याचे कारण फक्त ३ शब्दांत सांगता येते ‘‘नक्की माहित नाही’’ अनेक संस्था, डॉक्टर्स, शास्त्रज्ञ, वैज्ञानिक आपल्या ज्ञान कौशल्याची शिकस्त करुनही आज ह्या आजारावर नक्की इलाज सापडलेला नाही ही बाब खरी आहे. मुळात कारणच माहित नाही तर उपचार करणार तरी कुठल्या आधारावर? ह्या आजाराचे निदान करण्यासाठी फक्त लक्षणांचाच आधार घ्यावा लागतो. आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित यंत्रसामुग्री पण विशेष उपयोगी पडत
नाही. मृत्यू नंतर शवविच्छेदन करण्याची वेळ आली तरच त्याचा उलगडा होतो.
अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून :
अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून काय काळजी घ्यावी ह्या विषयी बरेच काही वाचायला मिळते. त्यात ‘‘नियमित व्यायाम करावा, सकस - हलका व आपल्याला पचेल असाच आहार घ्यावा, ताजी फळे - पालेभाज्या खाव्यात, आनंदी व उत्साही वातावरण ठेवावे असे काही उपाय सांगितले जातात. हे उपाय सर्वसाधारण प्रकृती उत्तम ठेवण्यासाठी पण सांगितले जातात, अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून विशेष असे ह्यात काहीही नाही. नाही म्हणायला डोनपझिल आणि रिव्हास्टिगमिन नावाची दोन औषधे आहेत. शौचाला पातळ होणे, सतत लघवी होणे, मळमळणे, उलटी, निद्रनाश, चित्रविचित्र स्वप्न, चक्कर, वजन घटणे, हाता-पायात गोळे, सांधेदुखी, डोकदुखी अशी अनेक लक्षणे होतात. शिवाय इतर औषधांच्या उपयुक्ततेवर विपरित परिणाम होतात. हे उपचार रोग बरा करण्यासाठी नसून फक्त तात्पुरता आराम देण्यासाठी आहेत एवढे लक्षात ठेवले पाहिजे. थोडक्यात म्हणजे अल्झेमर्स डिसीज वर हमखास उपयोग होईल असा काही इलाज आज तागायत आधुनिक वैद्यक शास्त्रात नाही. पण शास्त्रज्ञानी ह्या विषयावर जो कही अभ्यास केला आहे त्यावर आधारित काही आयुर्वेदिक तत्वांचा आणि उपचारांचाही एक वेगळी दिशा दाखवणारा एक प्रामणिक प्रयत्न आपण करू शकतो.
मेंदूचा विचार :
मेंदूची रचना किंवा घडण करण्यामध्ये ७० टक्के वाटा स्निग्ध पदार्थांचा आहे आणि ३० टक्के वाटा प्रथिनांचा आहे. म्हणजेच मेंदू हा मुख्यतः लायपोफिलिक भाग आहे. आयुर्वेदाच्या सांगण्यानुसार चार स्निग्ध पदार्थ असतात ते म्हणजे ‘‘घृत-तैल-वसा-मज्जा’’ अर्थात - तूप, तेल, चरबी आणि मज्जा म्हणजेच मेंदू किंवा हाडांमधली चरबी त्यातल्या रासायनिक घटकांबद्दल सूक्ष्म विश्लेषण नसलं तरी त्यांच्या गुणधर्मांबद्दल सखोल माहिती उपलब्ध आहे. ह्या मेंदूच्या कार्यक्षमतेत वाढ होण्यासाठी आयुर्वेदात जे उपाय सांगितले आहेत त्यांचा अभ्यास वेगळ्या प्रकारे केला पाहिजे. तुपाबद्दल आयुर्वेदात केलेलं वर्णन असं आहे -
‘‘शस्तं धी स्मृति मेधाग्नि, बलायुः शुक्र च क्षुषाम,’’...
म्हणजेच गायीचं तूप हे मेंदूच्या तीन क्रिया, ‘ज्ञान ग्रहण करणं, ते योग्य प्रकारे साठवून ठेवणं आणि वेळेवर स्मरण होणं ह्यासाठी श्रेष्ठ आहे. आधुनिक शास्त्रज्ञांच्या अनेक संशोधनांचा अभ्यास केल्यावर ह्या श्लोकाचा खरा अर्थ कळतो. स्निग्ध पदार्थांचा उपयोग गर्भावस्थेपासून मेंदूच्या पोषणासाठी कसा होतो ह्या विषयी एक पुस्तक प्रकाशित झाले आहे. इटलीच्या सेराफिना सल्वाति ह्या शास्त्रज्ञाने मेंदूच्या मायलिन नावाच्या महत्वाच्या आवरणाचा मुख्य घटक स्निग्ध पदार्थ असून त्याचा मेंदूच्या घडण्यामध्ये किती मोलाचा वाटा आहे ह्यावर प्रबंध प्रसिद्ध केला आहे.
नाकातून औषध देणं
‘‘नासा हि शिरसोद्वारं...’’ म्हणजे नाक हा मेंदूचा दरवाजा आहे असं छोटसं वचन आयुर्वेदात सांगितलं आहे. ह्या विषयी ‘विहाई यांग’ नावाच्या शास्त्रज्ञांनी एक प्रबंध लिहिला आहे. फ्युचर न्युरोलॉजी नामक अमेरिकन जर्नल मध्ये (२००८,३ (१) १-४) ह्या विषयी विस्ताराने वर्णन आहे. ब्लड-ब्रेन-बॅरियर मुळे मेंदूच्या अनेक विकारांसाठी उपयोगी ठरणारा मार्ग म्हणजे नाकातून औषध देणे. नाकाच्या आतल्या श्लेष्मल त्वेचेतून स्निग्ध पदार्थ जलद गतीने मेंदूकडे पोचवले जातात. तोंडावाटे घेतलेली औषधं ब्लड-ब्रेन-बॅरियर मुळे मेंदूच्या विकारात कुचकामी होतात किंवा फारच अल्पांशाने उपयोगी पडतात. त्यासाठी नाकातून औषध देणे हा सहज, सोपा आणि परिणाम करणारा मार्ग आहे.विहाई यांग यांच्या प्रबंधाचा हा सारांश आहे. आयुर्वेदात एक - दोन ओळींच्या श्लोकांत जी माहिती दिली असते ती म्हणजे एखाद्या क्लिष्ट गणिताचं सोपं उत्तर जगात असंख्य शास्त्रज्ञ वर्षानुवर्ष अभ्यास करून जे निष्कर्ष काढतात ते उत्तर आयुर्वेदात एक-दोन ओळींच्या श्लोकात दिलेलं असतं.
अल्झेमर्स मधे आयुर्वेद :
अल्झेमर्स डिसीज मधे मेंदूच्या पेशी क्रमाक्रमाने सुकण्याची क्रिया घडते. मेंदूच्या पेशींची रचना भरपूर स्निग्ध पदार्थांच्या उपस्थितीतून झालेली असते. त्यासाठी आयुर्वेदात वर्णन केल्याप्रमाणे ‘‘घृत नस्य’’ म्हणजे गायीचं तूप ४-६ थेंब नियमितपणे घालण्यामुळे अल्झेमर्स होण्याची शक्यता टाळता येऊ शकेल. इंद्रियांच्या पोषणासाठी तूप नक्कीच उपयोगी होऊ शकेल असा विश्वास आपण बाळगण्यास हरकत नाही. डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेव, कानात तेल घालून ऐक, तैलबुद्धी हे वाक्यप्रचार प्रचारात आले त्यामागे काहीतरी शास्त्रीय अभ्यास नक्कीच असणार. नाकातून प्रविष्ट केलेलं एक विशिष्ट फ्लूरोसंट औषध NXX-066 हे मेंदूतल्या CSF (सेरिब्रो स्पायनल फ्लुइड) मधे २ मिनिटांच्या आत शोषलं जातं असा अभ्यास स्वीडन मधील शास्त्रज्ञांनी करून त्याविषयी माहिती प्रसिद्ध केली आहे. EEG म्हणजे मेंदूतील विद्युत यंत्रणेचा वेग तपासण्याची
एक यंत्रणा आहे. त्यात P300 नावाची एक रेषा (Wave) ज्ञानेंद्रियांपासुन मेंदूपर्यंत संवेदना पोचवण्याची गती मोजण्यासाठी अभ्यासली जाते. स्निग्ध आहार दिल्या नंतर ही गती कशी वाढते ह्या विषयी शास्त्रीय लेख प्रसिद्ध झाले आहेत.ओमेगा ३ जातीच्या स्निग्ध आहारामुळे ही गती वाढते असं सिद्ध झालं आहे. ओमेगा ३ हे माशापासून काढलेले तेल आहे. अमेरिकेत दुधापासून लोणी काढणं त्यातून तूप तयार करणं ही गोष्ट माहिती नसल्यामुळे कादाचित त्या शास्त्रज्ञांनी ओमेगा ३ चा वापर केला असावा. भारतात साजुक तूप तयार करण्याची कला अवगत आहे त्यामुळे माशा पासून काढलेल्या तेलाची आवश्यकता नाही. आहारात स्निग्ध पदार्थांचा वापर कमी कमी होत चालला आहे हे पण अल्झेमर वाढण्याचं कारण असू शकतं. आयोवा युनिव्हर्सिटी मधे स्टॅटिन्स वर एक संशोधन प्रसिद्ध झालेले नुकतेच वाचण्यात आले. हजारो केसेस केसेस मधे अभ्यास करून असा न िष्कर्ष काढण्यात आला आहे की, स्टॅटिन्स (रक्तातील चरबी कमी करणारे औषध) मुळे अल्झेमर्सची शक्यता खूप प्रमाणात वाढते. कोलेस्टेरॉल हा यकृतात तयार होणारा घटक मेंदूच्या पोषणासाठी फार महत्वाचा आहे. त्याला प्रतिबंध केल्यामुळे मेंदू शुष्क होऊन त्याची कार्यक्षमता क्रमाक्रमाने कमी होत जाते.
तोंडावाटे औषध घेणं?
अल्झेमर्स विकारात तोंडावाटे औषध घेऊन कितपत फायदा होईल ही शंकाच आहे. ब्राम्ही, शंखपुष्पी, वेखंड, तुळस, केशर अशा अनेक गुणी वनस्पती उपयोगी पडू शकतील पण त्या नाकाच्या मार्गाने दिल्या तर त्यांचा परिणाम नेमक्या ठिकाणी, लवकर आणि अचूक होऊ शकेल. अशा वनस्पतींनी सिद्ध केलेलं गायीचं तूप ४-६ थेंब रोज नाकात सोडावं. वयाची पन्नाशी उलटली की ही एक सवयच लावून घ्यायला हवी. ‘‘काही फायदा झाला नाही तरी अपाय तर नक्कीच होणार नाही’’ आयुर्वेदावर नितांत श्रद्धा असणार्यांना ह्या वाक्याचा खूप राग येतो. पण अल्झेमर विकाराच्या यातना बघितल्या की, खरेच हे वाक्य आवर्जून म्हणावसं वाटते. कारण रोगाची सुरूवात मेंदूच्या पेशींमधे सुरू झाल्यानंतर १० ते १५ वर्षांनी अल्झेमरची लक्षणं दिसायला सुरूवात होते. तेव्हा उपचार करण्याची वेळ केव्हाच टळून गेलेली असते.
लेखक
डॉ. संतोष जळूकर
अलोइस अल्झेमर नावाच्या एका जर्मन डॉक्टरने १९०६ साली ह्या आजाराचा शोध लावला. त्यामुळे ह्याला अल्झेमर्स डिसीज नाव देण्यात आले. मेंदूतील पेशींची विचित्र गुंतागुंत आणि चमत्कारिक गुठळ्या अशा अवस्थेत एका मृत स्त्रीचा मेंदू त्याने अभ्यासला. स्मरणशक्तीच्या विचित्र लक्षणांमुळे तिचा मृत्यु झाला होता. त्या लक्षणांचा संबंध तिच्या मेंदूच्या रचनेशी असल्याचा तर्क करणारा हा जगातील पहिला शास्त्रज्ञ म्हणून ओळखला जातो. अगदी साध्या सोप्या भाषेत सांगायचे तर अल्झेमर्स डिसीज म्हणजे विसरभोळेपणा वाढत जातो. पहिले पहिले नाव विसरणे नंतर नाती विसरणे, जेवण खाणे विसरणे, आपली स्वतःची लक्षणांच्या वेळी घरातल्या इतरांना हा अगदी थट्टा मस्करीचा विषय होतो. रोगाचे गांभीर्य कळू लागले की डॉक्टरांकडे धाव घ्यावी लागते. वास्तविक तेव्हा फार उशीर झालेला असतो. कारण अल्झेमर्सची सुरुवात मेंदूमध्ये झाल्यानंतर जवळपास दहा वर्ष उलटल्यावर मगच सुरुवातीची लक्षणे दिसू लागतात असा शास्त्रज्ञांचा अभ्यास आहे. ६५ वर्षे वया नंतर शेकडा २० टक्के लोकांमध्ये अल्झेमर्स होण्याची शक्यता असते असा निष्कर्ष अभ्यासातून काढला गेला आहे.
अल्झेमर्सची कारणे काय ?
आज ह्या रोगाची वैद्यक शास्त्राला ओळख होऊन १०३ वर्षे झाली आहेत. पण ह्याचे कारण फक्त ३ शब्दांत सांगता येते ‘‘नक्की माहित नाही’’ अनेक संस्था, डॉक्टर्स, शास्त्रज्ञ, वैज्ञानिक आपल्या ज्ञान कौशल्याची शिकस्त करुनही आज ह्या आजारावर नक्की इलाज सापडलेला नाही ही बाब खरी आहे. मुळात कारणच माहित नाही तर उपचार करणार तरी कुठल्या आधारावर? ह्या आजाराचे निदान करण्यासाठी फक्त लक्षणांचाच आधार घ्यावा लागतो. आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित यंत्रसामुग्री पण विशेष उपयोगी पडत
नाही. मृत्यू नंतर शवविच्छेदन करण्याची वेळ आली तरच त्याचा उलगडा होतो.
अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून :
अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून काय काळजी घ्यावी ह्या विषयी बरेच काही वाचायला मिळते. त्यात ‘‘नियमित व्यायाम करावा, सकस - हलका व आपल्याला पचेल असाच आहार घ्यावा, ताजी फळे - पालेभाज्या खाव्यात, आनंदी व उत्साही वातावरण ठेवावे असे काही उपाय सांगितले जातात. हे उपाय सर्वसाधारण प्रकृती उत्तम ठेवण्यासाठी पण सांगितले जातात, अल्झेमर्स होऊ नये म्हणून विशेष असे ह्यात काहीही नाही. नाही म्हणायला डोनपझिल आणि रिव्हास्टिगमिन नावाची दोन औषधे आहेत. शौचाला पातळ होणे, सतत लघवी होणे, मळमळणे, उलटी, निद्रनाश, चित्रविचित्र स्वप्न, चक्कर, वजन घटणे, हाता-पायात गोळे, सांधेदुखी, डोकदुखी अशी अनेक लक्षणे होतात. शिवाय इतर औषधांच्या उपयुक्ततेवर विपरित परिणाम होतात. हे उपचार रोग बरा करण्यासाठी नसून फक्त तात्पुरता आराम देण्यासाठी आहेत एवढे लक्षात ठेवले पाहिजे. थोडक्यात म्हणजे अल्झेमर्स डिसीज वर हमखास उपयोग होईल असा काही इलाज आज तागायत आधुनिक वैद्यक शास्त्रात नाही. पण शास्त्रज्ञानी ह्या विषयावर जो कही अभ्यास केला आहे त्यावर आधारित काही आयुर्वेदिक तत्वांचा आणि उपचारांचाही एक वेगळी दिशा दाखवणारा एक प्रामणिक प्रयत्न आपण करू शकतो.
मेंदूचा विचार :
मेंदूची रचना किंवा घडण करण्यामध्ये ७० टक्के वाटा स्निग्ध पदार्थांचा आहे आणि ३० टक्के वाटा प्रथिनांचा आहे. म्हणजेच मेंदू हा मुख्यतः लायपोफिलिक भाग आहे. आयुर्वेदाच्या सांगण्यानुसार चार स्निग्ध पदार्थ असतात ते म्हणजे ‘‘घृत-तैल-वसा-मज्जा’’ अर्थात - तूप, तेल, चरबी आणि मज्जा म्हणजेच मेंदू किंवा हाडांमधली चरबी त्यातल्या रासायनिक घटकांबद्दल सूक्ष्म विश्लेषण नसलं तरी त्यांच्या गुणधर्मांबद्दल सखोल माहिती उपलब्ध आहे. ह्या मेंदूच्या कार्यक्षमतेत वाढ होण्यासाठी आयुर्वेदात जे उपाय सांगितले आहेत त्यांचा अभ्यास वेगळ्या प्रकारे केला पाहिजे. तुपाबद्दल आयुर्वेदात केलेलं वर्णन असं आहे -
‘‘शस्तं धी स्मृति मेधाग्नि, बलायुः शुक्र च क्षुषाम,’’...
म्हणजेच गायीचं तूप हे मेंदूच्या तीन क्रिया, ‘ज्ञान ग्रहण करणं, ते योग्य प्रकारे साठवून ठेवणं आणि वेळेवर स्मरण होणं ह्यासाठी श्रेष्ठ आहे. आधुनिक शास्त्रज्ञांच्या अनेक संशोधनांचा अभ्यास केल्यावर ह्या श्लोकाचा खरा अर्थ कळतो. स्निग्ध पदार्थांचा उपयोग गर्भावस्थेपासून मेंदूच्या पोषणासाठी कसा होतो ह्या विषयी एक पुस्तक प्रकाशित झाले आहे. इटलीच्या सेराफिना सल्वाति ह्या शास्त्रज्ञाने मेंदूच्या मायलिन नावाच्या महत्वाच्या आवरणाचा मुख्य घटक स्निग्ध पदार्थ असून त्याचा मेंदूच्या घडण्यामध्ये किती मोलाचा वाटा आहे ह्यावर प्रबंध प्रसिद्ध केला आहे.
नाकातून औषध देणं
‘‘नासा हि शिरसोद्वारं...’’ म्हणजे नाक हा मेंदूचा दरवाजा आहे असं छोटसं वचन आयुर्वेदात सांगितलं आहे. ह्या विषयी ‘विहाई यांग’ नावाच्या शास्त्रज्ञांनी एक प्रबंध लिहिला आहे. फ्युचर न्युरोलॉजी नामक अमेरिकन जर्नल मध्ये (२००८,३ (१) १-४) ह्या विषयी विस्ताराने वर्णन आहे. ब्लड-ब्रेन-बॅरियर मुळे मेंदूच्या अनेक विकारांसाठी उपयोगी ठरणारा मार्ग म्हणजे नाकातून औषध देणे. नाकाच्या आतल्या श्लेष्मल त्वेचेतून स्निग्ध पदार्थ जलद गतीने मेंदूकडे पोचवले जातात. तोंडावाटे घेतलेली औषधं ब्लड-ब्रेन-बॅरियर मुळे मेंदूच्या विकारात कुचकामी होतात किंवा फारच अल्पांशाने उपयोगी पडतात. त्यासाठी नाकातून औषध देणे हा सहज, सोपा आणि परिणाम करणारा मार्ग आहे.विहाई यांग यांच्या प्रबंधाचा हा सारांश आहे. आयुर्वेदात एक - दोन ओळींच्या श्लोकांत जी माहिती दिली असते ती म्हणजे एखाद्या क्लिष्ट गणिताचं सोपं उत्तर जगात असंख्य शास्त्रज्ञ वर्षानुवर्ष अभ्यास करून जे निष्कर्ष काढतात ते उत्तर आयुर्वेदात एक-दोन ओळींच्या श्लोकात दिलेलं असतं.
अल्झेमर्स मधे आयुर्वेद :
अल्झेमर्स डिसीज मधे मेंदूच्या पेशी क्रमाक्रमाने सुकण्याची क्रिया घडते. मेंदूच्या पेशींची रचना भरपूर स्निग्ध पदार्थांच्या उपस्थितीतून झालेली असते. त्यासाठी आयुर्वेदात वर्णन केल्याप्रमाणे ‘‘घृत नस्य’’ म्हणजे गायीचं तूप ४-६ थेंब नियमितपणे घालण्यामुळे अल्झेमर्स होण्याची शक्यता टाळता येऊ शकेल. इंद्रियांच्या पोषणासाठी तूप नक्कीच उपयोगी होऊ शकेल असा विश्वास आपण बाळगण्यास हरकत नाही. डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेव, कानात तेल घालून ऐक, तैलबुद्धी हे वाक्यप्रचार प्रचारात आले त्यामागे काहीतरी शास्त्रीय अभ्यास नक्कीच असणार. नाकातून प्रविष्ट केलेलं एक विशिष्ट फ्लूरोसंट औषध NXX-066 हे मेंदूतल्या CSF (सेरिब्रो स्पायनल फ्लुइड) मधे २ मिनिटांच्या आत शोषलं जातं असा अभ्यास स्वीडन मधील शास्त्रज्ञांनी करून त्याविषयी माहिती प्रसिद्ध केली आहे. EEG म्हणजे मेंदूतील विद्युत यंत्रणेचा वेग तपासण्याची
एक यंत्रणा आहे. त्यात P300 नावाची एक रेषा (Wave) ज्ञानेंद्रियांपासुन मेंदूपर्यंत संवेदना पोचवण्याची गती मोजण्यासाठी अभ्यासली जाते. स्निग्ध आहार दिल्या नंतर ही गती कशी वाढते ह्या विषयी शास्त्रीय लेख प्रसिद्ध झाले आहेत.ओमेगा ३ जातीच्या स्निग्ध आहारामुळे ही गती वाढते असं सिद्ध झालं आहे. ओमेगा ३ हे माशापासून काढलेले तेल आहे. अमेरिकेत दुधापासून लोणी काढणं त्यातून तूप तयार करणं ही गोष्ट माहिती नसल्यामुळे कादाचित त्या शास्त्रज्ञांनी ओमेगा ३ चा वापर केला असावा. भारतात साजुक तूप तयार करण्याची कला अवगत आहे त्यामुळे माशा पासून काढलेल्या तेलाची आवश्यकता नाही. आहारात स्निग्ध पदार्थांचा वापर कमी कमी होत चालला आहे हे पण अल्झेमर वाढण्याचं कारण असू शकतं. आयोवा युनिव्हर्सिटी मधे स्टॅटिन्स वर एक संशोधन प्रसिद्ध झालेले नुकतेच वाचण्यात आले. हजारो केसेस केसेस मधे अभ्यास करून असा न िष्कर्ष काढण्यात आला आहे की, स्टॅटिन्स (रक्तातील चरबी कमी करणारे औषध) मुळे अल्झेमर्सची शक्यता खूप प्रमाणात वाढते. कोलेस्टेरॉल हा यकृतात तयार होणारा घटक मेंदूच्या पोषणासाठी फार महत्वाचा आहे. त्याला प्रतिबंध केल्यामुळे मेंदू शुष्क होऊन त्याची कार्यक्षमता क्रमाक्रमाने कमी होत जाते.
तोंडावाटे औषध घेणं?
अल्झेमर्स विकारात तोंडावाटे औषध घेऊन कितपत फायदा होईल ही शंकाच आहे. ब्राम्ही, शंखपुष्पी, वेखंड, तुळस, केशर अशा अनेक गुणी वनस्पती उपयोगी पडू शकतील पण त्या नाकाच्या मार्गाने दिल्या तर त्यांचा परिणाम नेमक्या ठिकाणी, लवकर आणि अचूक होऊ शकेल. अशा वनस्पतींनी सिद्ध केलेलं गायीचं तूप ४-६ थेंब रोज नाकात सोडावं. वयाची पन्नाशी उलटली की ही एक सवयच लावून घ्यायला हवी. ‘‘काही फायदा झाला नाही तरी अपाय तर नक्कीच होणार नाही’’ आयुर्वेदावर नितांत श्रद्धा असणार्यांना ह्या वाक्याचा खूप राग येतो. पण अल्झेमर विकाराच्या यातना बघितल्या की, खरेच हे वाक्य आवर्जून म्हणावसं वाटते. कारण रोगाची सुरूवात मेंदूच्या पेशींमधे सुरू झाल्यानंतर १० ते १५ वर्षांनी अल्झेमरची लक्षणं दिसायला सुरूवात होते. तेव्हा उपचार करण्याची वेळ केव्हाच टळून गेलेली असते.
लेखक
डॉ. संतोष जळूकर
Ayurveda: Articles published on Boloji.com
AyurvedaAyurveda: Articles published on Boloji.com
Ayurveda-literally "Science of Life"-is based on the twin principles of wholeness and balance. As a holistic healing tradition, Ayurveda recommends treating the "whole" person-body, mind, senses, emotions and spirit-instead of following the "one-cause-one-cure" principle and focusing on the symptoms of the moment. The premise is that if the roots are nourished and watered, the plant will flourish. Diet, sleep, lifestyle, daily and seasonal routines and internal cleansing are just as, or more, important than herbs and potions in order to maintain good health. And Ayurveda is equally about maintaining or preserving good health as it is about treating disorders - "Swaasthasya Rakshanam" is one of the goals of Ayurveda.
Articles by Dr. Bhavna Joshi, MD
Anti-Cancer Herbs
Articles by Dr. Dheeraj Malhotra, MD
Heavy Metals in Ayurveda
Articles by Dr. Gaurang Joshi, BAMS
Baldness (Alopecia) and Alopacia Areata and its Ayurvedic Management
Chronic Bronchial Asthma (Svasa Roga) and its Management in Ayurveda
Leucoderma (White Patches,Vitiligo) and its Management in Ayurveda
Articles by Dr. Joban Modha and Dr. Neha Modha
Adverse Drug Reaction of Ayurveda Medicines
Are All Ayurveda Drugs 100 % Safe As Claimed?
Allergy and Ayurveda
Role of Ayurveda in the Management of Cancer
Swine Influenza and Ayurvedic Management
Articles by Dr. Krishna R.S.
Inducting Rasayana Therapy in Our Daily Routine
Therapeutic uses of Honey in Ayurveda
Articles by Dr. Lakshmi Prasuna, MD (Ayu)
Management of Hypothyroidism in Ayurveda
Articles by Nancy Lonsdorf, MD
Menopause and Natural Hormone Replacement Therapy
Articles by Neria Harish Hebbar, MD
Text and History of Ayurveda
Articles by Dr. Ramniwas Prasher, MD (Ayurveda)
Chronic Renal Failure
Articles by Dr. Savitha Suri
An Ayurvedic Guide for Beautiful Skin
Ayurveda Regimen for Winter Depression
Ayurvedic Approach to Indigestion and Concept of Agni
Ayurvedic Health Care in Humid Weather
Ayurvedic Remedies for Digestive Disorders
Ayurvedic Remedies for Erectile Dysfunction
Beaming Health with Neem
Care for the Glittering Pair
Causes of Low Sperm Count : An Ayurvedic View
Commending Cumin seeds
Hair Loss Prevention through Ayurveda
Healthcare for Globe Trotters
Hysteric about Headache?
Keep Back Pain at Bay
Keeping Well When Monsoon Dwells
Manifold Wonders of Massage Therapy
Panchakarma- The Detoxification Therapy in Ayurveda
Psoriasis
Preventing Benign Prostatic Hypertrophy through Ayurveda
Treating Dry Skin Condition Naturally Applying Ayurveda Principles
Articles by Dr. Shahshikant Patwardhan
Ayurvedic Treatment of Arthritis (Painful Joints)
Ayurvedic Treatment of Fibromyalgia (CFS)
VaajiKarana (Ayurvedic Aphrodisiac Treatments)
Articles by Shreelata Suresh
5 Ways To Introduce Ayurvedic Principles Into Your Daily Diet
An Introduction to Neem Rasayana
Ayurveda Can Help You Look Beautiful This Spring!
Ayurvedic Skin Care: Eating Your Way to Clear Beautiful Skin
Ayurvedic Skin Care Rasayanas
Ayurvedic Tips for Summer Skin Care
Balancing Vata Dosha
Candida: Restoring Balance with Ayurveda
Cooking with the Mung Bean the Ayurvedic Way
Eating for Balance
Eating for Balance - 2
Five Ayurvedic Suggestions for Attaining Your Ideal Weight Naturally
Hair and Scalp Massage
Managing Mental Stress Overload with Ayurveda
Raw Foods and Ayurveda
Six Basic Steps to Health and Longevity
The Ayurvedic Skincare Routine: Facial Skin
The Simple Art of Washing Your Face
Treat your Feet to some TLC from Ayurveda
Articles by Dr. Suhas Kshirsagar
Beauty Secrets of Ayurveda
Creating Paradise Within: Better Health through Ayurvedic Rejuvenation
Discover Ayurveda
Articles by Dr. V.V. Lakshmiprasuna, M.D.(Ayu)
Prevention of Aging with Ayurveda
Articles by Vaidya Ramakant Mishra
A Good Night's Sleep
Ayurveda and Day-to-day Stress
Ayurveda: No Longer Just "Vaidji Ki Pudiya"
Balance and the Doshas
Boost Your Energy With Power Foods
Don't Skip Breakfast: An Ayurvedic Perspective
Eating Right, The Ayurvedic Way: 5 Tips for Good Digestion
Exercise the Ayurvedic Way!
Healing Waters
Seven Things You Can Do to Keep Your Skin from Aging
The Amazing Amla Berry
Triphala: Universal Skin Rasayana
You Can Stay Healthy This Winter
Zero In Your Child's Health Needs with Ayurveda
Articles by Vasu Nargundkar
9 Tips for Healthy Hair
Aromatherapy: For Personal Balance in Every Season
Bliss at your Fingertips: The Daily Oil Massage
Feed Your Skin...and Water it Too!
Seven Keys to Unlock Your Brain Power
Stress-Free Holiday Travel
Ten Commandments for Naturally Beautiful Skin
Warning: Stress Can Be Hazardous to your Skin
Disclaimer:
Information provided in these article is for the sole purpose of imparting education on Ayurveda and is not intended to diagnose, treat, cure or prevent any disease. If you have a medical condition, please consult your physician.
बाराक्षार पद्धती
excerpt from Upkaram.org article
बाराक्षार पद्धती
यांना इंग्रजीत बायोकेमीक रेमीडीज असेही म्हणतात. या चिकित्सा पद्धतीची 'सुरुवात' डॉ. हनेमान यांनी केली. शरीरातल्या काही लवणांमुळे निरनिराळी लक्षणे शरीर दाखवते असे मत त्यांनी मांडले. शरीराच्या लक्षणांनुसार उपचार केले पाहिजेत या विचारावरा आधारीत ही पद्धती आहे. या पद्धातीवर डॉ. स्टाफ यांनीही मते मांडली. पण त्याला मूर्त स्वरूप मात्र डॉ. विलियम सुशलर यांनी दिले.या पद्धती मध्ये बारा प्रकारचे क्षार शरीरातली निरनिराळी कामे करतात असे मानले जाते. जेंव्हा या क्षारांचे प्रमाण कमी जासत होते तसे शरीराच्या त्या भागाचे काम विस्कळीत होते. तो क्षार शरीराला पुरवला तर परत शरीर योग्य प्रकारे काम करू लागते. अशी साधारणपणे ही पद्धती काम करते.
यामध्ये खालील बारा क्षार आहेत१. कल्केरिया सल्फ्युरीका२. फेरम फॉस्फोटीकम३. कॅलीमूरएटिकम४. कॅली फॉस्फोरिकम५. कॅली सल्फ्युरिकम६. मॅग्नेशिया फॉस्फोरेका७. नायट्रम म्युरेटिकम८. नायट्रम फॉस्फोरिकम९. नायट्रम सल्फ्युरिकम१०. सायलिशिया११. कल्केरिया फ्लोरिका१२. कल्केरिया फॉस्फोरिका
या औषधी वेगवेगळ्या रोगांवर कामी येतात.या औषधांना क्रमवारीने वेगवेगळ्या ताकदी आहेत जसे ३ एक्स, ६ एक्स ते २०० एक्स.शारिरीक अवस्था व वेळेनुसार कमी व जास्त ताकदीची औषधे दिली जातात.ही औषधे प्राण्यांवर व वनस्पतींवरही काम करतात असा दावा केला जातो.
ऍलोपॅथीचे डॉक्टर सर्वसाधारण पणे या चिकित्सेची खिल्ली उडवतात असे दिसते. (पण स्वतःच्या आजारात अनेकदा सगळी कडे ठोकरा खावून हे तर हे असे म्हणून परत येथेच आलेलेही पाहिले आहेत.) शिवाय या चिकित्सेमध्ये शस्त्रक्रिया होत नाहीत. तसेच आपात्कालीन समस्यांवरही उपायही नाहीत अशी टीका होते. मात्र जुनाट रोगांवर ही उपायकारक असतात असे अनेक लोक मानतात.
ऍलोपॅथी चिकित्सा ही दोष जेथे आहे त्या दोषाचे निराकरण करते. तर बायोकेमिक चिकित्सा हा दोष मुळात का उत्पन्न झाला त्या कारणाचे मुळ नष्ट करण्याचा प्रयत्न करते.
बाराक्षार पद्धती
यांना इंग्रजीत बायोकेमीक रेमीडीज असेही म्हणतात. या चिकित्सा पद्धतीची 'सुरुवात' डॉ. हनेमान यांनी केली. शरीरातल्या काही लवणांमुळे निरनिराळी लक्षणे शरीर दाखवते असे मत त्यांनी मांडले. शरीराच्या लक्षणांनुसार उपचार केले पाहिजेत या विचारावरा आधारीत ही पद्धती आहे. या पद्धातीवर डॉ. स्टाफ यांनीही मते मांडली. पण त्याला मूर्त स्वरूप मात्र डॉ. विलियम सुशलर यांनी दिले.या पद्धती मध्ये बारा प्रकारचे क्षार शरीरातली निरनिराळी कामे करतात असे मानले जाते. जेंव्हा या क्षारांचे प्रमाण कमी जासत होते तसे शरीराच्या त्या भागाचे काम विस्कळीत होते. तो क्षार शरीराला पुरवला तर परत शरीर योग्य प्रकारे काम करू लागते. अशी साधारणपणे ही पद्धती काम करते.
यामध्ये खालील बारा क्षार आहेत१. कल्केरिया सल्फ्युरीका२. फेरम फॉस्फोटीकम३. कॅलीमूरएटिकम४. कॅली फॉस्फोरिकम५. कॅली सल्फ्युरिकम६. मॅग्नेशिया फॉस्फोरेका७. नायट्रम म्युरेटिकम८. नायट्रम फॉस्फोरिकम९. नायट्रम सल्फ्युरिकम१०. सायलिशिया११. कल्केरिया फ्लोरिका१२. कल्केरिया फॉस्फोरिका
या औषधी वेगवेगळ्या रोगांवर कामी येतात.या औषधांना क्रमवारीने वेगवेगळ्या ताकदी आहेत जसे ३ एक्स, ६ एक्स ते २०० एक्स.शारिरीक अवस्था व वेळेनुसार कमी व जास्त ताकदीची औषधे दिली जातात.ही औषधे प्राण्यांवर व वनस्पतींवरही काम करतात असा दावा केला जातो.
ऍलोपॅथीचे डॉक्टर सर्वसाधारण पणे या चिकित्सेची खिल्ली उडवतात असे दिसते. (पण स्वतःच्या आजारात अनेकदा सगळी कडे ठोकरा खावून हे तर हे असे म्हणून परत येथेच आलेलेही पाहिले आहेत.) शिवाय या चिकित्सेमध्ये शस्त्रक्रिया होत नाहीत. तसेच आपात्कालीन समस्यांवरही उपायही नाहीत अशी टीका होते. मात्र जुनाट रोगांवर ही उपायकारक असतात असे अनेक लोक मानतात.
ऍलोपॅथी चिकित्सा ही दोष जेथे आहे त्या दोषाचे निराकरण करते. तर बायोकेमिक चिकित्सा हा दोष मुळात का उत्पन्न झाला त्या कारणाचे मुळ नष्ट करण्याचा प्रयत्न करते.
काळ आणि अवकाश : आईन्स्टाईन व पुढे..
मुख्यपृष्ठ
काळ आणि अवकाश : आईन्स्टाईन व पुढे..
प्रेषक वरदा (शुक्र, 11/23/2007 - 01:08)
विज्ञान
अनुवाद
काळ आणि अवकाश : आईन्स्टाईन व पुढे..- प्रा. अभय अष्टेकर- मराठी अनुवाद : वरदा वैद्य
_________________________________________________________
लेखकाविषयी थोडेसे - अभय अष्टेकर हे पेन्सिल्वेनिया राज्य विद्यापीठामध्ये (पेन स्टेट) १९९४ सालापासून विद्यादान करीत आहेत. 'द इबर्ली फॅमिली' चे अध्यक्ष असून 'पेन स्टेट इन्स्टिट्यूट फॉर ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' ह्या संस्थेचे ते संचालक आहेत. आईन्स्टाईनचा गुरुत्व वाद (Einstein’s classical theory of gravitation) व सापेक्षतावाद ह्या विषयांतील संशोधन, तसेच गुरुत्व-पुंजवादाच्या (Quantum theory of gravity) निर्मितीतील त्यांच्या योगदानासाठी ते नावाजले गेले आहेत. पदार्थविज्ञान व भूमिती ह्यामधील, विशेषत: कृष्णविवरांसंदर्भातील परस्परसंबंधांचे विश्लेषण करण्यामध्ये त्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. नवीन घटकांचा (variables) वापर करून त्यांनी सापेक्षतावादाचे पुनर्सूत्रीकरण (reformulation) केले व आता ही सूत्रे त्यांचा नावाने ओळखली जातात. गुरुत्व-पुंजवादाच्या जडणघडणीमध्ये तसेच प्रगतीमध्ये ह्या सूत्रांनी मोठाच हातभार लावला आहे. हे संशोधन कालावकाशाच्या रचनेचे एक वेगळे गणिती स्पष्टीकरण करते. ह्या स्पष्टीकरणानुसार, सूक्ष्मतम अंतरांच्या श्रेणीमध्ये (smallest scale) कालावकाशाची (spacetime) रचना ही धाग्यांप्रमाणे (polymer-like) असते. पेन स्टेट मध्ये येण्यापूर्वी त्यांनी सिराक्यूझ विद्यापीठ (न्यू यॉर्क), फ्रान्समधील पॅरिस विद्यापीठ व डी क्लेरमॉंट-फेरॅंड विद्यापीठ, शिकागो विद्यापीठ, आणि युनायटेड किंगडममधील ऑक्सफर्ड विद्यापीठ येथे विविध पदे भूषविली होती.__________________________________________________________
अवकाश (स्वर्ग) आणि काळ (उत्पत्ती - स्थिती - लय) ह्याबद्दलच्या कल्पनांनी आजवर प्रत्येक संस्कृतीला आकर्षित केले आहे.
लाओ त्सु ते ऍरिस्टॉटल आणि अशा अनेक विचारवंतांनी ह्या विषयावर सविस्तर लिहून ठेवले आहे. शतकानुशतके ह्या संकल्पनांचे सार आपल्या जाणीवेचा एक भाग व्यापून आहे. हा भाग आपल्या जाणीवेमध्ये अवकाश आणि काळाला एक मूर्त स्वरूप देतो. त्यातून अवकाश म्हणजे काय? काळ म्हणजे काय? ह्यांबद्दलच्या कल्पना आपल्या मेंदूमध्ये आकार घेतात. अवकाश वा स्थळ म्हणजे आपल्याभोवती, आपल्याला लपेटून असलेली सलग, त्रिमित पोकळी. काळ म्हणजे भविष्याकडे सतत वाहणारी अशी गोष्ट; जिच्यावर बाह्य भौतिक शक्तींची कोणतीही मात्रा चालत नाही. काळाची मात्रा मात्र सगळ्यांना लागू पडते. स्थळ आणि काळाचा मिळून एक रंगमंच तयार होतो, ज्यावर अन्योन्यक्रियांचे (interactions) पट सतत उलगडत असतात. ह्या रंगमंचावरील पात्रे कोण? तर आपल्या आजूबाजूला दिसणाऱ्या गोष्टी - ग्रह आणि तारे, पदार्थ आणि ऊर्जा, तुम्ही आणि आम्ही!
ह्या आणि अशा प्रकारच्या संकल्पनांचा पगडा किमान गेली अडीच हजार वर्षे समाजमनावर आहे. एकोणीसाव्या शतकाच्या मध्यावर गणितज्ञांना हे जाणवू लागले की तुम्ही-आम्ही शाळेत शिकलो ती युक्लिडीय भूमिती (Euclid’s geometry) ही अनेक भैमितिक शक्यतांपैकी केवळ एक शक्यता आहे. ती विश्वाला जशीच्या तशी लागू होत नाही. पुढे १८५४ मध्ये बर्नहार्ड रीमन यांनी अशी शक्यता वर्तवली की, आपल्या भौतिक विश्वाचे अक्ष हे युक्लिडीय भूमितीबरहुकूम सरळ नसावेत, तर विश्वातील पदार्थांच्या आकर्षणामुळे हे अक्ष वक्राकार असले पाहिजेत. ही शक्यता जरी त्यावेळी वर्तवली गेली, तरी ती विकसित होण्यासाठी पुढे किमान साठ वर्षांचा काळ जावा लागला.
♦सापेक्षतावादही वैज्ञानिक क्षेत्रातीलएक मौल्यवान आणि बुद्धिमाननिर्मिती मानली जाते.♦
१९१५ मध्ये आईनस्टाईनने मांडलेला 'सामान्य सापेक्षतावाद' (general theory of relativity) (ह्यापुढे सापेक्षतावाद) हा ह्यासंदर्भात महत्त्वाचा ठरला. सापेक्षतावादानुसार अवकाश आणि काळ मिळून तयार होणारे अखंड कालावकाश (spacetime continuum) हे चतुर्मित (four dimensional) आहे. ह्या अखंडाची भौमितिक रचना ही वक्राकार (curved) आहे. एखाद्या ठिकाणाची वक्रता (curvature) ही त्या ठिकाणाच्या गुरुत्वाची तीव्रता (strength) दर्शविते. म्हणजेच, एखाद्या ठिकाणी कालावकाशाची वक्रता जेवढी जास्त तेवढी त्या ठिकाणाची इतरांना आकर्षित करून घेण्याची क्षमता अधिक. कालावकाश ही काही स्थावर, निष्क्रिय गोष्ट नव्हे. ते पदार्थावर प्रभाव पाडू शकते; परिणाम घडवू शकते, तसेच कालावकाशावरही इतर गोष्टींचा प्रभाव पडू शकतो; त्यात बदल घडू शकतात. अमेरिकी वैज्ञानिक जॉन वीलरच्या शब्दात सांगायचे तर “कालावकाशाने कसे आणि कुठे वाकावे हे पदार्थ ठरवतो, तर पदार्थाने कुठे आणि कसे विस्थापित व्हावे हे कालावकाश ठरवते.” म्हणजेच, ह्या वैश्विक नृत्याच्या कार्यक्रमामध्ये सगळेच कलाकार असतात, केवळ प्रेक्षक असे कुणी नाहीतच. शिवाय कालावकाश आणि पदार्थांमधील अन्योन्यक्रिया ह्या नृत्याचाच एक भाग असल्यामुळे, कलाकार आणि प्रेक्षकांना वेगळे करणारा असा रंगमंचही कुठे अस्तित्वात नाही. वा, रंगमंच हा स्वत:च एक कलाकार म्हणून वैश्विक नृत्यामध्ये सहभागी होतो. ह्या नव्या कल्पनेची जाणीव होणे आणि तिचा स्वीकार करणे हा वैज्ञानिकांसाठी आणि समाजासाठीही एक मोठाच बदल होता. सर्व भौतिक गोष्टींचा कालावकाशामध्ये समावेश होत असल्यामुळॆ ह्या नव्या कल्पनेने निसर्गाविषयीच्या तत्वज्ञानाचा पायाच मुळापासून हादरवला. तेव्हापासून कालावकाशाचे आणि निसर्गाचे विविध नियम जाणून घेण्यासाठी वैज्ञानिकांचे प्रयत्न दशकानुदशके चालू आहेत. त्याचवेळी, तत्ववेत्तेही आपल्या पारंपरिक समजांमध्ये बदल घडवण्यासाठी, कालावकाशाला तत्वज्ञानामध्ये समाविष्ट करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.
गुरुत्व हीच भूमिती
पिसाच्या झुकत्या मनोऱ्यावरून केलेल्या प्रसिद्ध प्रयोगामधून गुरुत्वाकर्षणाचा परिणाम हा वैश्विक असल्याचे गॅलिलिओने सिद्ध केले. मनोऱ्यावरून फेकलेल्या सर्व वस्तूंवर गुरुत्वाकर्षणाचे एकमेव बल कार्यरत असेल तर त्या वस्तू कितीही हलक्या वा जड असोत, एकाच पद्धतीने खाली पडतात. गुरुत्वाकर्षण हे नेहमीच आकर्षित करणारे (attractive) असते. ह्या दोन तश्या साध्याच भासणाया निरीक्षणांनी आईन्स्टाईनला प्रभावित केले. गुरुत्वाकर्षणाचे बल हे इतर बलांपेक्षा खूपच वेगळे आहे कारण ते केवळ आकर्षणात्मक आहे. उदाहरणार्थ विद्युतबलाशी (electric force) गुरुत्वाकर्षण बलाची तुलना करू. विद्युतबल हे आकर्षित तसेच प्रतिकर्षितही करते. दोन विरूद्ध प्रभारांमध्ये आकर्षण तर दोन सारख्या प्रभारांमध्ये प्रतिकर्षण (repulsion) असते. अश्याप्रकारे विद्युतप्रभारांमध्ये एकमेकांचा प्रभाव रद्द (cancel) वा नष्ट (null) करण्याची क्षमता असते. विद्युतबलाच्या ह्या परस्परविरोधी गुणधर्मांचा वापर करून विद्युतबलरहित क्षेत्राची निर्मिती करणे शक्य असते. विद्युतबलापासून स्वत:चा बचाव करणे त्यामुळे शक्य होते. गुरुत्वाकर्षणाचे मात्र तसे नाही. प्रतिकर्षित करणारे गुरुत्व अस्तित्वातच नसते. गुरुत्वाकर्षण हे नित्य (omnipresent) आहे. गुरुत्वाचा प्रभाव सर्वत्र असतो, त्यापासून बचाव केवळ अशक्य. गुरुत्वाकर्षणाकडे आपपर भाव नाही (nondiscriminating), प्रत्येक गोष्टीवरचा त्याचा प्रभाव सारखाच असतो. ह्या दोन गुणधर्मांमुळे गुरुत्वाकर्षणाचे बल हे इतर मूलभूत बलांपेक्षा वेगळे आणि एकमेवाद्वितीय ठरते. कालावकाशही गुरुत्वाकर्षणाप्रमाणेच नित्य आणि आपपर भाव नसलेले असल्याने आईन्स्टाईन गुरुत्वाकर्षणाकडे एक बल म्हणून पाहण्याऐवजी त्याकडे 'कालावकाशाची भूमिती' (spacetime geometry) म्हणून पाहत असे.
सापेक्षतेचे कालावकाश हे लवचिक (supple) आहे. हे कालावकाश रबरी कापडाप्रमाणे आहे असे मानू. ताणून धरलेल्या रुमालावर गोट्या ठेवल्या असता गोट्यांच्या वजनाने रुमालावर खळगे निर्माण व्हावेत, तसे कालावकाशाच्या ह्या रबरी कापडावर मोठ्या खगोलीय वस्तूंमुळे खळगे निर्माण होतात. उदाहरणार्थ, आपला सूर्य हा जड असल्यामुळे कालावकाशाला मोठ्याप्रमाणात वाकवतो. पृथ्वीसारखे सूर्याभोवती फिरणारे ग्रह हे ह्या वाकलेल्या भूमितीवरच (curved Geometry) फिरतात. गणिती भाषेत सांगायचे, तर वक्र कालावकाशावर फिरताना हे ग्रह सर्वात सोपी कक्षा निवडतात, ज्यांना भूपृष्ठमितीय रेषा वा जिओडेसिक्स (geodesics) असे म्हणतात. सपाट पृष्ठावरील युक्लिडीय रेषेचे रुपांतर रीमनच्या वक्र पृष्ठावरील रेषेमध्ये केल्यास जो आकार मिळेत तो म्हणजे जिओडेसिक. वक्र कालावकाशाच्या संदर्भ चौकटीतून पाहिल्यास पृथ्वी अगदी सरळ मार्गावरून फिरते. मात्र कालावकाश स्वत:च वक्र असल्यामुळे युक्लिड आणि न्यूटनच्या सपाट संदर्भ चौकटीमध्ये हा मार्ग लंबवर्तुळाकार (elliptical) भासतो.
बोरिस स्टारोस्टा, www.starosta.comचित्रकाराच्या कल्पनेतून साकारलेले सूर्यामुळे वाकलेल्या कालावकाशामध्ये पृथ्वीचे फिरणे.
ह्या (नव्या) संकल्पनांचे रुपांतर सापेक्षतावादाची जादू वापरून पक्क्या गणिती सूत्रांमध्ये करता येते. त्यांच्या वापराने ह्या भौतिक विश्वाच्या स्वभावाची विस्मयकारक भाकिते लीलया करता येतात. मुंबईपेक्षा काठमांडूमध्ये घड्याळाचे ठोके जलद पडायला हवेत, ह्यासारखी छोटी भाकिते जशी सापेक्षतावाद करू शकतो तशीच मोठमोठी भाकितेही करू शकतो. उदाहरणार्थ, दीर्घिकांचे गाभे (active galactic nuclei) महाकाय गुरुत्व भिंगाप्रमाणे (giant gravitational lenses) कार्य करू शकतात आणि त्यायोगे दूरस्थ किंताऱ्यांच्या (quasars) अनेक विलोभनीय प्रतिमा पहावयास मिळू शकतात; दोन न्युट्रॉन तारे एकमेकांभोवती फिरत असल्यास भोवतालच्या वक्र कालावकाशामध्ये त्यांच्यामधून लाटांच्या स्वरूपात ऊर्जा बाहेर टाकली जात असली पाहिजे, शिवाय, हे तारे एकमेकांभोवती सर्पिलाकार कक्षेमध्ये फिरत असले पाहिजेत, वगैरे. ह्या भाकितांचा खरेपणा पडताळण्यासाठी गेल्या काही दशकांमध्ये विविध प्रकारे मापननोंदी (astute measurements) घेतल्या गेल्या आणि प्रत्येकवेळी सापेक्षतावाद ह्या पडताळण्यांच्या कसोट्यांवर खरा उतरला. ह्यातील काही निरीक्षणांची अचूकता क्वांटम इलेक्ट्रोडायनॅमिक्स मधल्या प्रसिद्ध चाचण्यांपेक्षाही सरस होती. अश्याप्रकारे सापेक्षतावादाव्यतिरिक्त संकल्पनात्मक सखोलता (conceptual depth), गणितातील अभिजात सौंदर्य (mathematical elegance) आणि निरीक्षणांमधील यश (observational success) ह्या तिन्हींचा संगम असलेली दुसरी गोष्ट विरळाच! त्यामुळेच, सापेक्षतावाद ही वैज्ञानिक क्षेत्रातील एक मौल्यवान आणि बुद्धिमान निर्मिती मानली जाते.
महास्फोट व कृष्णविवरे
क्लिफ पिकोवर, www.picover.comचित्रकाराच्या कल्पनेतून साकारलेले पुंज कालावकाशाचे चित्र, ह्यात काल उभ्या दिशेमध्ये बदलतो. सामान्य सापेक्षतावाद हा कालावकाशाच्या वरील अर्ध्या भागाचे स्पष्टीकरण पुरवते. हा वरचा अर्धा भाग महास्फोटामध्ये निर्माण झाला आहे. मधला लाल पट्टा खालचा अर्धा भाग वरच्या अर्ध्या भागापासून वेगळा दाखवितो. आईन्स्टाईनची पुंज-सूत्रे (Quantum Einstein’s equations) कालावकाशाला महास्फोटाच्या पलिकडे (चित्रातील खालचा अर्धा भाग) घेऊन जातात.
सापेक्षतावादाने आधुनिक विश्वशास्त्राच्या (modern cosmology) युगामध्ये प्रवेश केला आहे. मोठ्या अंतरांच्या श्रेणीनुसार (at large scale) पाहिल्यास हे विश्व एकसारखे (isotropic) आणि एकजिनसी (homogeneous) भासते. “आपले विश्व कोणत्याही एका स्थानाला व दिशेला प्राधान्य देत नाही, सर्व स्थाने व दिशा ह्या विश्वाच्या दृष्टीने सारख्याच महत्त्वाच्या आहेत” असे कोपर्निकसचे तत्व सांगते. आईन्स्टाईनच्या सूत्रांचा वापर करून रशियन वैज्ञानिक अलेक्झांडर फ्राईडमनने असे सिद्ध केले की असे (कोणतेही एक स्थान आणि दिशेला प्राधान्य न देणारे) विश्व हे स्थिर राहूच शकत नाही. ते आकुंचन वा प्रसरण पावत असले पाहिजे. १९२९ मध्ये अमेरिकी वैज्ञानिक एडविन हबलच्या असे लक्षात आले की विश्व खरोखरीच प्रसरण पावत आहे. ह्याचाच अर्थ असा होतो, की विश्व कधीतरी संकुचित होते आणि ह्या प्रसरणाचा उगम कुठेतरी झालेला असला पाहिजे. म्हणजेच, ह्या उगमापाशी विश्वातील सर्व पदार्थ एका बिंदूमध्ये सामावलेले असणार. तिथे पदार्थाची घनता आणि कालावकाशाची वक्रता ही अनंत असणार. काही कारणाने ह्या अनंत घनतेच्या पदार्थाचा विस्फोट झाला असणार. हाच तो महास्फोट (big bang). गेल्या काही दशकातील काळजीपूर्वक केलेल्या निरीक्षणांनुसार महास्फोट किमान १४ अब्ज (billion) वर्षांपूर्वी झाला असावा. तेव्हापासून दीर्घिका एकमेकींपासून दूर जात आहेत आणि विश्वातील पदार्थ अधिकाधिक क्षेत्रामध्ये पसरत असल्यामुळे विश्व विरळ होत आहे (विश्वाची घनता कमी होते आहे).
सापेक्षतावाद आणि प्रयोगशाळेमधील निरीक्षणे यांच्या साहाय्याने आपल्याला अनेक कोडी उलगडता येऊ शकतात. विश्वातील अनेक घटनांचे तपशीलवार स्पष्टीकरण त्यामुळे करता येऊ शकते. अशी अनेक उदाहरणे देता येतील - महास्फोटानंतर अवघ्या तीन मिनिटांमध्ये ज्या हलक्या मूलद्रव्यांची (light chemical elements) केंद्रके (nuclei) तयार झाली, त्यांचे विश्वामध्ये असलेले सरासरी प्रमाण शोधून काढता येऊ शकते. आदिप्रभेचे (primal glow) अस्तित्व तसेच त्याचे गुणधर्म माहीत करून घेता येतात. आदिप्रभा म्हणजे विश्वाच्या पार्श्वभूमीवर सतत असलेली सूक्ष्मलहरी (microwave) प्रारणे. ही प्रारणे विश्वाचे वय साधारणत: ४००,००० वर्षे होते तेव्हा निर्माण झाली. तसेच, विश्व सुमारे एक अब्ज वयाचे असताना पहिल्या दीर्घिकांची निर्मिती झाली असावी असा अंदाज आपण सांगू शकतो. ह्या भाकिते करण्याच्या क्षमतेचा आवाका फार मोठा आहे. अनेक आणि विविध घटनांच्या भाकितांचा विचार आपल्याला करता येतो. केवळ विज्ञानजगतालाच नव्हे तर तत्वज्ञानाच्या जगालाही सापेक्षतावादाने विश्वोत्पती सारख्या सनातन प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी एक वेगळी विचारसरणी, एक वेगळा आयाम आणि एक वेगळा दृष्टिकोण पुरवला.
♦सामान्य सापेक्षतावादाचा शोध लागल्यावरमहान गणितज्ञ आणि पदार्थविज्ञानतज्ञ हर्मन वेल यांनी लिहिले,“आपल्याला सत्यापासून वेगळे करणारी भिंतच जणू कोसळली आहे.आपण कधी विचारही केला नाही अशा नव्या दालनांतील विस्तारित अनुभव आणिवाढलेली खोली आता जिज्ञासूंची वाट पाहते आहे.♦
केवळ पदार्थच नव्हे तर स्वत: कालावकाशही महास्फोटाच्यावेळी जन्माला आले. अगदी काटेकोर सांगायचे झाल्यास, महास्फोट ही एक अशी सीमा आहे जिथे कालावकाशाचा अंत होतो. सापेक्षता वाद सांगतो की ह्या सीमेपाशी पदार्थविज्ञान थांबते. सीमेपार पाहण्याची क्षमता आपल्या पदार्थविज्ञानामध्ये नाही.
कृष्णविवरांच्या माध्यमातून सापेक्षतावादाने ज्ञानाची पूर्वी कधीही न दिसलेली दालने खुली केली. पहिल्या महायुद्धाच्या काळात आघाडीवर लढत असलेल्या कार्ल श्वार्झचाइल्ड ह्या जर्मन वैज्ञानिकाने आईन्स्टाईनच्या सूत्राचे कुष्णविवरांसंदर्भातील गणिती निरसन (the first black-hole solution to Einstein's equation) शोधले होते. मात्र ह्या निरसनाचे व्यावहारिक स्पष्टीकरण पचनी पडण्यासाठी काही काळ जावा लागला. दुर्दैवाने आईन्स्टाईन स्वत:च कृष्णविवरांचे अस्तित्व नाकारणाऱ्यांपैकी होता. १९३९ मध्ये ‘ऍनल्स ऑफ मॅथेमॅटिक्स’ मध्ये आईन्स्टाईनने एक शोधनिबंध (research paper) प्रकाशित केला. स्वगुरुत्वाच्या प्रभावाने कोसळून ताऱ्याचे कृष्णविवरामध्ये रुपांतर होणे अशक्य आहे, असा सूर ह्या शोधनिबंधामध्ये होता. ह्या दाव्यापुष्ट्यर्थ आईन्स्टाईनने केलेली आकडेमोड जरी बरोबर असली तरी ती अवास्तव गृहितकावर आधारित होती. हा शोधनिबंध प्रकाशित झाल्यावर अवघ्या काही महिन्यातच रॉबर्ट ओपनहायमर व हार्टलंड स्नायडर ह्या अमेरिकी पदार्थविज्ञानतज्ञांनी कृष्णविवरांचे अस्तित्व सिद्ध करणारा अभिजात शोधनिबंध प्रकाशित केला. कालावकाशामध्ये काही स्थाने अशी आहेत जिथे कालावकाशाची वक्रता एवढी तीव्र असते की त्यातून प्रकाशकिरणेही सुटू शकत नाहीत. त्यामुळे बाहेरून बघणायांना ही स्थाने अगदी अंधारलेली, काळीभोर दिसतात. पुन्हा रबरी कापडाचे उदाहरण घ्यायचे झाले, तर ह्या कृष्णविवरांच्या ठिकाणी कालावकाशाचे रबरी कापड इतके ताणले जाते, की ते फाटतेच आणि तिथे एक स्थितिमात्रता (singularity ) तयार होते आणि तिथे वक्रतेची किंमत अनंत होते. महास्फोटाच्या वेळीही अशी परिस्थिती होती. तिथे कालावकाशाची सीमा निर्माण होते आणि सीमेपाशी सापेक्षतावाद संपतो.
♦सापेक्षतावादाची जादू अशी कीतो साध्या कल्पना आणि संकल्पनांचे रुपांतरपक्क्या गणिती सूत्रांमध्ये करतोआणि त्यांच्या वापराने ह्या भौतिक विश्वाच्या स्वभावाचीविस्मयकारक भाकिते लीलया करतो♦
तरीही, विश्वामध्ये कृष्णविवरे अगदी सहज सापडतात. सापेक्षतावाद आणि तारकांच्या उत्क्रांतीविषयी (stellar evolution) आपल्याला असलेली माहिती यांचा एकत्रित विचार करता आपल्या सूर्याच्या सुमारे १० पट वस्तुमान असलेली अनेक कृष्णविवरे ह्या विश्वामध्ये असली पाहिजेत. कृष्णविवरे ही ताऱ्यांची त्यांच्या मृत्यूनंतरच्या अवस्थांपैकी एक अवस्था आहे. आधुनिक खगोलशास्त्रामध्ये कृष्णविवरांचे अस्तित्व वादातीत आणि महत्त्वपूर्ण आहे. गॅमा किरणांच्या उद्रेकासारख्या (gamma-ray bursts) अनेक घटनांसाठी लागणाऱ्या प्रचंड ऊर्जेचा पुरवठा कृष्णविवरांमार्फत होतो. गॅमा किरणांचा उद्रेक होतेवेळी हजार सूर्यांना आयुष्यभरासाठी पुरेल एवढी ऊर्जा निमिषार्धात बाहेर फेकली जाते. विश्वामध्ये रोज असा एकतरी उद्रेक होत असतो. अनेक लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांच्या (elliptical galaxies) केन्द्रापाशी लक्षावधी सूर्यांएवढे वस्तुमान असलेली कृष्णविवरे आहेत. आपल्या आकाशगंगेच्या (Milky Way) केन्द्रापाशीही सुमारे तीस लाख सूर्यांएवढ्या वस्तुमानाचे कृष्णविवर आहे.
आईन्स्टाईनच्या पुढे
♦महास्फोट आणि कृष्णविवरे हीआपल्याला सापेक्षतावादाच्यापलिकडील पदार्थविज्ञानाकडेघेऊन जाणारी द्वारे आहेत.♦
आजमितीस गुरुत्व आणि कालावकाशाच्या संदर्भात सापेक्षतावाद हाच सर्वात योग्य आणि उत्तम वाद आहे. सापेक्षतावादाची अनेक व विविध समस्या सोडवण्याची क्षमता स्तिमित करणारी आहे. मात्र ह्या घटना मोठ्या अंतरांच्या श्रेणीमधल्या (large scale) असतात. पुंजवादाच्या पातळीवरील सूक्ष्म आण्विक जगतामध्ये -जिथे पुंजवाद लागू होतो तेथे त्या- पुंजवादसमस्यांवर मात्र सापेक्षतावादाकडे उत्तरे नाहीत. सापेक्षतावाद त्यांच्याकडे साफ दुर्लक्ष करतो. पुंजवाद आणि सापेक्षतावाद हे एकमेकांपासून अतिशय भिन्न आहेत. सापेक्षतावादाचे जग भौमितिक (geometrical) आहे, त्याला भौमितिक नेमकेपणा (precision) आहे, ते नि:संदिग्ध भाकिते करू शकते (deterministic) तर पुंजवादाचे जग हे मूलभूत अनिश्चिततेवर (uncertainity) आणि शक्याशक्यतेवर (probabilistic) आधारित आहे. पदार्थविज्ञानतज्ञ ह्या दोन्ही वादांचा गजरेनुसार वापर करतात - मोठ्या श्रेणीतील (large scale) खगोलीय आणि वैश्विक घटनांच्या स्पष्टीकरणासाठी सापेक्षतावाद तर सूक्ष्म श्रेणीतील आण्विक आणि मूलभूत कणांबाबतीतील घटनांच्या स्पष्टीकरणासाठी पुंजवाद वापरतात. ही विभागणी आजवर यशस्वी ठरली, कारण खगोलीय आणि आण्विक जगांची अवस्था बऱ्याच अंशी 'दोन डोळे शेजारी अन् भेट नाही संसारी' अशी असते. मात्र सैद्धांतिक दृष्टिकोणातून विचार करता ही विभागणी समाधानकारक नाही. तज्ज्ञांच्या मते ह्या दोन्ही जगांतील घटनांचे स्पष्टीकरण देऊ शकणारा असा सर्वसमावेशक वाद असायला हवा. सापेक्षतावाद आणि पुंजवादासारखे ठराविक गोष्टींना लागू पडणारे वाद हे त्याचे विशेष घटक असतील. हा असा सर्वसमावेशक वाद म्हणजे गुरुत्वपुंजवाद वा quantum theory of gravity. हा वाद आपल्याला आईन्स्टाईनच्या पुढे घेऊन जाईल.
महास्फोट आणि कृष्णविवरांसारख्या स्थितिमात्रतांपाशी (singularities) मोठे आणि सूक्ष्म जग एकत्र येते. त्यामुळे बहुतांशी वेळा ही जगते परस्परभिन्न आणि कधीही न भेटणारी भासली तरी ह्या स्थितिमात्रता दोन जगांना एकमेकांशी जोडतात. म्हणूनच, ह्या स्थितिमात्रतांची दारे उघडता आली की सापेक्षतावादाच्या पुढील जगतामध्ये प्रवेश करणे साध्य होईल. ह्या दारांपाशी सापेक्षतावाद थांबला तरी खरे पदार्थविज्ञान मात्र दारांपाशी संपत नाही, ते पुढेही असते, असायला हवे. ह्या दारांमधून पुढे जायचे असेल तर आपल्याला आपल्या काळ आणि अवकाशाबद्दलच्या संकल्पनांचा पुनर्विचार करून त्या नव्याने घडविण्याची गरज आहे.
♦“आपल्याला आपल्याकाळ आणि अवकाशाबद्दलच्या संकल्पनांचापुनर्विचार करूनत्या नव्याने घडविण्याची गरज आहे.”♦
गेल्या दशकभरात ह्या क्षेत्राच्या नव्या घडणीमध्ये पेन स्टेट मधील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' च्या वैज्ञानिकांनी भरीव कामगिरी केली आहे. ऐतिहासिक कारणांसाठी त्यांच्या ह्या घडणीला 'लूप क्वांटम ग्रॅविटी' असे नाव मिळाले आहे. सापेक्षतावादामध्ये कालावकाशाचे अखंडत्व गृहीत धरले जाते. तर नवीन घडणीमध्ये असे मानले जाते की सापेक्षतावाद हे संपूर्ण सत्य नसून सत्याच्या जवळ जाणारे केवळ एक गृहीतक आहे. नवीन घडणीनुसार सापेक्षतावादाचे गृहीतक हे प्लॅंकच्या श्रेणीपाशी (Planck’s scale) मोडून पडेल. प्लॅंकची श्रेणी म्हणजे असे अंतर जे न्यूटनचा गुरुत्व स्थिरांक, पुंजवादातील प्लॅंकचा स्थिरांक आणि प्रकाशाचा वेग ह्यांचा वापर करून काढता येते.
प्लॅंक श्रेणी अगदी सूक्ष्म अंतरे विचारात घेते. प्रोटॉनच्या त्रिज्येच्या सुमारे वीस घातांनी (order of magnitudes) लहान असलेल्या अंतरांचा ह्या श्रेणीमध्ये समावेश होतो. पृथ्वीवरील सर्वात सक्षम 'भारित कण त्वरणकां'मध्ये (energy particle accelerators) सुद्धा एवढ्या सूक्ष्म अंतरांचा विचार करण्याची गरज पडत नाही. त्यामुळे तिथे कालावकाशाचे अखंडत्व लागू होते आणि सापेक्षतावादही लागू होतो. इतर काही परिस्थितींमध्ये मात्र हे अखंडत्व लागू करता येत नाही. उदाहरणार्थ महास्फोटाआधीच्या बिंदूपाशी आणि कृष्णविवरांपाशी (आपण आधी पाहिल्याप्रमाणे) हे अखंडत्व फाटलेले असते. त्यामुळे अशा ठिकाणी पुंजवादातील कालावकाश वापरावे लागते, म्हणजेच लूप क्वांटम ग्रॅविटी तिथे लागू होते.
पुंज कालावकाश (quantum spacetime) म्हणजे काय? उदाहरणार्थ, तुम्ही वाचत असलेला हा कागदच घ्या. हा कागद अगदी अखंड भासतो. मात्र आपल्याला माहीत आहे की हा कागद अणूंचा बनलेला आहे. त्यामध्ये अणूंची विशिष्ट अशी बांधणी आहे, आणि अगदी इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शक वापरला तरच ती दिसू शकते. आईन्स्टाईनने आपल्याला शिकवले की भूमिती ही केवळ एक संकल्पना नाही तर तिला पदार्थाबरोबरच भौतिक अस्तित्वही आहे. त्यामुळे ह्या भूमितीमध्येही अणूंची एक ठराविक बांधणी असायला हवी. ह्या बांधणीचा अभ्यास करण्यासाठी 'पेन स्टेट इन्स्टिट्यूट ऑफ ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' ह्या संस्थेमधील, तसेच जगभरातील इतर वैज्ञानिकांनी सापेक्षतावाद आणि पुंजवाद एकत्र आणला आणि त्यातून पुंज-भूमितीची (quantum gravity) निर्मिती झाली. ही पुंज-भूमिती पुंज-कालावकाशाचे विश्लेषण व स्पष्टीकरण करते.
♦कृष्णविवरांच्या ठिकाणीकालावकाशइतके ताणले जाते,की ते फाटतेच♦
पुंज-भूमिती हा एक अत्यंत नेमका असा सिद्धांत (theory) आहे. ह्या सिद्धांतातील मुख्य घटक - ज्यांना 'भूमितीचे मूलभूत उत्तेजक' (fundamental excitations of geometry) असे म्हणतात - ते एकमित (one dimentional) आहेत. पातळ कापड जरी द्विमित आणि अखंड भासले तरी ते एकमित धागे उभे-आडवे गुंफून तयार झालेले असते. सापेक्षतावादाचे कालावकाश हे चतुर्मित भासत असले, तरी ते पुंज भूमितीच्या एकमित असलेल्या मूलभूत उत्तेजकांच्या विशिष्ट गुंफणीने (coherent superposition) बनलेले असतात. ही मूलभूत उत्तेजके म्हणजे कालावकाशाच्या कापडातील मुख्य पुंजधागे (quantum threads). स्थितिमात्रतांपाशी ह्या पुंजधाग्यांचे काय होते? स्थितिमात्रतांपाशी कालावकाशाचे अखंडत्व भंगते. तिथे पुंजधाग्यांची विशिष्ट गुंफणीही भंगते (मात्र पुंजधाग्यांचे अस्तित्व शिल्लक असते). तिथे कालावकाशाचे कापड फाटलेले असल्यामुळे अखंडाला लागू होणारे पदार्थविज्ञान तिथे कमी पडते. मात्र, पुंजधागे तिथे अस्तित्वात असल्यामुळे त्यांना लागू होणारे विज्ञान तिथे काम करत राहते. आईन्स्टाईनच्या सूत्रांमध्ये पुंजधाग्यांसाठी बदल केला की ती सूत्रे अशा ठिकाणीही वापरता येतात. ही सूत्रे अशा ठिकाणी काय घडते त्याचे विश्लेषण आणि स्पष्टीकरण करू शकतात. कालावकाशाचे अखंडत्व आपण बरेचदा गृहीत धरतो. त्यामुळे त्यासाठीचे विज्ञान वापरण्याची आपल्याला सवय झालेली असते. स्थितिमात्रतांपाशी मात्र आपल्याला ह्या सवयी बदलाव्या लागतात, कारण तिथे कालावकाशाचे अखंडत्व नसते. तिथे नव्या संकल्पना अंगिकाराव्या लागतात, नवे विज्ञान लागू करावे लागते. ह्या नव्या साहसामध्ये पुंजवादाची सूत्रे आपल्यासाठी मार्ग निर्माण करण्याचे, आपल्याला मार्ग दाखविण्याचे काम करतात.
ह्या नव्या विज्ञानाच्या बांधणीचा वापर करत गेली तीन वर्षे पेन स्टेट व जर्मनीतील अल्बर्ट आईन्स्टाईन संशोधन संस्थेमध्ये महास्फोटाचे विश्लेषण करण्याचे काम सुरू आहे. कालावकाशाचे अखंडत्व मानणारी आईन्स्टाईनची भागश: विकलक सूत्रे (partial differential equations) बदलून तेथे गुरुत्व-पुंजवादामधील पुंजभूमितीची खंड (discrete) रचना मांडणारी फरक सूत्रे (difference equations) घालण्याची गरज असल्याचे त्यातून अधोरेखित झाले. महास्फोटच्या अगदी जवळचा भाग सोडल्यास इतरत्र सापेक्षतावादाची सूत्रे ही मूलभूत सूत्रांपेक्षाही अधिक चांगल्या प्रकारे काम करतात. महास्फोटाच्या अगदी जवळच्या भागामध्ये मात्र ती काम करेनाशी होतात. प्लॅंकच्या प्रांतामध्ये कालावकाशाची वक्रता ही खूप तीव्र झाली तरी ती अनंत (infinite) होत नाही. तेथे गुरुत्व हे प्रतिकर्षक (repulsive) बनते आणि सापेक्षतावाद कोलमडतो. मात्र आईन्स्टाईनच्या सूत्रातील पुंजवादासाठी केलेला बदल आपल्याला अखंडाकडून स्थितिमात्रतेच्या मार्गे भूमिती आणि पदार्थाच्या पुंजरचनेकडे घेऊन जातो. प्लॅंक प्रांताबाहेर, महास्फोटाच्या “दुसऱ्या बाजूला” मात्र सापेक्षतावादातील अखंडत्व लागू होते. महास्फोटाचे केलेले हे विश्लेषण जर योग्य असेल तर “विश्वाच्या उगमा” बाबतची आपली संकल्पना आणि “विश्वाचा उगम नक्की कधी झाला?” ह्या प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला थोडे बदलावे लागेल. आईनस्टाईनने आपल्याला शिकवलेल्या कालरचनेनुसार विश्वाची सुरुवात झाली ती महास्फोटाच्या वेळी नव्हे, तर किंचित नंतर. महास्फोटानंतर जेव्हा काल आणि अवकाश विलग न राहता त्यांचे अखंडत्व निर्माण झाले तेव्हा विश्वाची सुरूवात झाली. मात्र, सुरुवात झाली म्हणजे काय? तर विश्व हे बिंदुवत न राहता विश्वाला सीमा निर्माण झाली - अशी सीमा, जिच्यापलिकडे पदार्थविज्ञान काम करीनासे झाले– अशी जर आपली सुरुवातीची व्याख्या असेल तर मात्र सापेक्षतावाद देईल त्यापेक्षा वेगळेच उत्तर आपल्या हाती येईल. अधिक परिपूर्ण अश्या सिद्धांतामध्ये मात्र विश्वाला सुरुवात अशी नसेलच. (कारण महास्फोटाच्या पूर्वीच्या बिंदुवत वस्तुमान आणि अनंत घनता असलेल्या विश्वाचे स्पष्टीकरण आपण गुरुत्वपुंजवादाच्या साहाय्याने करू शकू. म्हणजेच महास्फोटापूर्वीही पुंजधाग्यांच्या स्वरूपात विश्व अस्तित्वात होते असे म्हणता येईल.)
थोडक्यात सांगायचे, तर विसाव्या शतकामध्ये काल आणि अवकाशाबद्दलच्या आपल्या आकलनामध्ये मोठेचे स्थित्यंतर झाले. एकविसाव्या शतकामध्ये असेच एक मोठे स्थित्यंतर येऊ घातले आहे. महास्फोट आणि कृष्णविवरांमधील स्थितिमात्रतांचे विज्ञान जाणून घेणे ही काही आता आघाडीवर ठेवण्याची गोष्ट राहिलेली नाही, आणि त्यासाठी पुंजभूमितीचे आभार मानावेत तेवढे थोडेच. सापेक्षतावादाने आपली जी कल्पना करून दिली होती त्यापेक्षा प्रत्यक्ष (भौतिक) पुंज -कालावकाशाचा पसारा खूपच मोठा आहे. कृष्णविवरांचे विश्लेषण आणि स्पष्टीकरण करण्याच्या निमित्ताने सुरू झालेल्या आणि पूर्वी कधी न पाहिलेल्या ह्या नव्या आणि सक्षम संकल्पनांच्या माध्यमांतून गेल्या तीसेक वर्षांपासून पिडणाऱ्या काही समस्या ह्या मुळापासून सोडवणे सुकर होणार आहे. तसेच, त्यांमधून नवे प्रश्नही उभे राहतील. त्या प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्यातून, त्यांतून निर्माण होऊ शकणाऱ्या परिस्थितींमधून ह्या विश्वशास्त्राच्या दुनियेत आणखी काही विलक्षण गोष्टींचा जन्म होऊ शकेल. भविष्यात येऊ घातलेल्या ह्या विलक्षण गोष्टी आपल्याला खुणावत आहेत.
(मूळ लेखाचा दुवा - http://www.science.psu.edu/journal/Summer2005/AshtekarFeature.htm)
काळ आणि अवकाश : आईन्स्टाईन व पुढे..
प्रेषक वरदा (शुक्र, 11/23/2007 - 01:08)
विज्ञान
अनुवाद
काळ आणि अवकाश : आईन्स्टाईन व पुढे..- प्रा. अभय अष्टेकर- मराठी अनुवाद : वरदा वैद्य
_________________________________________________________
लेखकाविषयी थोडेसे - अभय अष्टेकर हे पेन्सिल्वेनिया राज्य विद्यापीठामध्ये (पेन स्टेट) १९९४ सालापासून विद्यादान करीत आहेत. 'द इबर्ली फॅमिली' चे अध्यक्ष असून 'पेन स्टेट इन्स्टिट्यूट फॉर ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' ह्या संस्थेचे ते संचालक आहेत. आईन्स्टाईनचा गुरुत्व वाद (Einstein’s classical theory of gravitation) व सापेक्षतावाद ह्या विषयांतील संशोधन, तसेच गुरुत्व-पुंजवादाच्या (Quantum theory of gravity) निर्मितीतील त्यांच्या योगदानासाठी ते नावाजले गेले आहेत. पदार्थविज्ञान व भूमिती ह्यामधील, विशेषत: कृष्णविवरांसंदर्भातील परस्परसंबंधांचे विश्लेषण करण्यामध्ये त्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. नवीन घटकांचा (variables) वापर करून त्यांनी सापेक्षतावादाचे पुनर्सूत्रीकरण (reformulation) केले व आता ही सूत्रे त्यांचा नावाने ओळखली जातात. गुरुत्व-पुंजवादाच्या जडणघडणीमध्ये तसेच प्रगतीमध्ये ह्या सूत्रांनी मोठाच हातभार लावला आहे. हे संशोधन कालावकाशाच्या रचनेचे एक वेगळे गणिती स्पष्टीकरण करते. ह्या स्पष्टीकरणानुसार, सूक्ष्मतम अंतरांच्या श्रेणीमध्ये (smallest scale) कालावकाशाची (spacetime) रचना ही धाग्यांप्रमाणे (polymer-like) असते. पेन स्टेट मध्ये येण्यापूर्वी त्यांनी सिराक्यूझ विद्यापीठ (न्यू यॉर्क), फ्रान्समधील पॅरिस विद्यापीठ व डी क्लेरमॉंट-फेरॅंड विद्यापीठ, शिकागो विद्यापीठ, आणि युनायटेड किंगडममधील ऑक्सफर्ड विद्यापीठ येथे विविध पदे भूषविली होती.__________________________________________________________
अवकाश (स्वर्ग) आणि काळ (उत्पत्ती - स्थिती - लय) ह्याबद्दलच्या कल्पनांनी आजवर प्रत्येक संस्कृतीला आकर्षित केले आहे.
लाओ त्सु ते ऍरिस्टॉटल आणि अशा अनेक विचारवंतांनी ह्या विषयावर सविस्तर लिहून ठेवले आहे. शतकानुशतके ह्या संकल्पनांचे सार आपल्या जाणीवेचा एक भाग व्यापून आहे. हा भाग आपल्या जाणीवेमध्ये अवकाश आणि काळाला एक मूर्त स्वरूप देतो. त्यातून अवकाश म्हणजे काय? काळ म्हणजे काय? ह्यांबद्दलच्या कल्पना आपल्या मेंदूमध्ये आकार घेतात. अवकाश वा स्थळ म्हणजे आपल्याभोवती, आपल्याला लपेटून असलेली सलग, त्रिमित पोकळी. काळ म्हणजे भविष्याकडे सतत वाहणारी अशी गोष्ट; जिच्यावर बाह्य भौतिक शक्तींची कोणतीही मात्रा चालत नाही. काळाची मात्रा मात्र सगळ्यांना लागू पडते. स्थळ आणि काळाचा मिळून एक रंगमंच तयार होतो, ज्यावर अन्योन्यक्रियांचे (interactions) पट सतत उलगडत असतात. ह्या रंगमंचावरील पात्रे कोण? तर आपल्या आजूबाजूला दिसणाऱ्या गोष्टी - ग्रह आणि तारे, पदार्थ आणि ऊर्जा, तुम्ही आणि आम्ही!
ह्या आणि अशा प्रकारच्या संकल्पनांचा पगडा किमान गेली अडीच हजार वर्षे समाजमनावर आहे. एकोणीसाव्या शतकाच्या मध्यावर गणितज्ञांना हे जाणवू लागले की तुम्ही-आम्ही शाळेत शिकलो ती युक्लिडीय भूमिती (Euclid’s geometry) ही अनेक भैमितिक शक्यतांपैकी केवळ एक शक्यता आहे. ती विश्वाला जशीच्या तशी लागू होत नाही. पुढे १८५४ मध्ये बर्नहार्ड रीमन यांनी अशी शक्यता वर्तवली की, आपल्या भौतिक विश्वाचे अक्ष हे युक्लिडीय भूमितीबरहुकूम सरळ नसावेत, तर विश्वातील पदार्थांच्या आकर्षणामुळे हे अक्ष वक्राकार असले पाहिजेत. ही शक्यता जरी त्यावेळी वर्तवली गेली, तरी ती विकसित होण्यासाठी पुढे किमान साठ वर्षांचा काळ जावा लागला.
♦सापेक्षतावादही वैज्ञानिक क्षेत्रातीलएक मौल्यवान आणि बुद्धिमाननिर्मिती मानली जाते.♦
१९१५ मध्ये आईनस्टाईनने मांडलेला 'सामान्य सापेक्षतावाद' (general theory of relativity) (ह्यापुढे सापेक्षतावाद) हा ह्यासंदर्भात महत्त्वाचा ठरला. सापेक्षतावादानुसार अवकाश आणि काळ मिळून तयार होणारे अखंड कालावकाश (spacetime continuum) हे चतुर्मित (four dimensional) आहे. ह्या अखंडाची भौमितिक रचना ही वक्राकार (curved) आहे. एखाद्या ठिकाणाची वक्रता (curvature) ही त्या ठिकाणाच्या गुरुत्वाची तीव्रता (strength) दर्शविते. म्हणजेच, एखाद्या ठिकाणी कालावकाशाची वक्रता जेवढी जास्त तेवढी त्या ठिकाणाची इतरांना आकर्षित करून घेण्याची क्षमता अधिक. कालावकाश ही काही स्थावर, निष्क्रिय गोष्ट नव्हे. ते पदार्थावर प्रभाव पाडू शकते; परिणाम घडवू शकते, तसेच कालावकाशावरही इतर गोष्टींचा प्रभाव पडू शकतो; त्यात बदल घडू शकतात. अमेरिकी वैज्ञानिक जॉन वीलरच्या शब्दात सांगायचे तर “कालावकाशाने कसे आणि कुठे वाकावे हे पदार्थ ठरवतो, तर पदार्थाने कुठे आणि कसे विस्थापित व्हावे हे कालावकाश ठरवते.” म्हणजेच, ह्या वैश्विक नृत्याच्या कार्यक्रमामध्ये सगळेच कलाकार असतात, केवळ प्रेक्षक असे कुणी नाहीतच. शिवाय कालावकाश आणि पदार्थांमधील अन्योन्यक्रिया ह्या नृत्याचाच एक भाग असल्यामुळे, कलाकार आणि प्रेक्षकांना वेगळे करणारा असा रंगमंचही कुठे अस्तित्वात नाही. वा, रंगमंच हा स्वत:च एक कलाकार म्हणून वैश्विक नृत्यामध्ये सहभागी होतो. ह्या नव्या कल्पनेची जाणीव होणे आणि तिचा स्वीकार करणे हा वैज्ञानिकांसाठी आणि समाजासाठीही एक मोठाच बदल होता. सर्व भौतिक गोष्टींचा कालावकाशामध्ये समावेश होत असल्यामुळॆ ह्या नव्या कल्पनेने निसर्गाविषयीच्या तत्वज्ञानाचा पायाच मुळापासून हादरवला. तेव्हापासून कालावकाशाचे आणि निसर्गाचे विविध नियम जाणून घेण्यासाठी वैज्ञानिकांचे प्रयत्न दशकानुदशके चालू आहेत. त्याचवेळी, तत्ववेत्तेही आपल्या पारंपरिक समजांमध्ये बदल घडवण्यासाठी, कालावकाशाला तत्वज्ञानामध्ये समाविष्ट करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.
गुरुत्व हीच भूमिती
पिसाच्या झुकत्या मनोऱ्यावरून केलेल्या प्रसिद्ध प्रयोगामधून गुरुत्वाकर्षणाचा परिणाम हा वैश्विक असल्याचे गॅलिलिओने सिद्ध केले. मनोऱ्यावरून फेकलेल्या सर्व वस्तूंवर गुरुत्वाकर्षणाचे एकमेव बल कार्यरत असेल तर त्या वस्तू कितीही हलक्या वा जड असोत, एकाच पद्धतीने खाली पडतात. गुरुत्वाकर्षण हे नेहमीच आकर्षित करणारे (attractive) असते. ह्या दोन तश्या साध्याच भासणाया निरीक्षणांनी आईन्स्टाईनला प्रभावित केले. गुरुत्वाकर्षणाचे बल हे इतर बलांपेक्षा खूपच वेगळे आहे कारण ते केवळ आकर्षणात्मक आहे. उदाहरणार्थ विद्युतबलाशी (electric force) गुरुत्वाकर्षण बलाची तुलना करू. विद्युतबल हे आकर्षित तसेच प्रतिकर्षितही करते. दोन विरूद्ध प्रभारांमध्ये आकर्षण तर दोन सारख्या प्रभारांमध्ये प्रतिकर्षण (repulsion) असते. अश्याप्रकारे विद्युतप्रभारांमध्ये एकमेकांचा प्रभाव रद्द (cancel) वा नष्ट (null) करण्याची क्षमता असते. विद्युतबलाच्या ह्या परस्परविरोधी गुणधर्मांचा वापर करून विद्युतबलरहित क्षेत्राची निर्मिती करणे शक्य असते. विद्युतबलापासून स्वत:चा बचाव करणे त्यामुळे शक्य होते. गुरुत्वाकर्षणाचे मात्र तसे नाही. प्रतिकर्षित करणारे गुरुत्व अस्तित्वातच नसते. गुरुत्वाकर्षण हे नित्य (omnipresent) आहे. गुरुत्वाचा प्रभाव सर्वत्र असतो, त्यापासून बचाव केवळ अशक्य. गुरुत्वाकर्षणाकडे आपपर भाव नाही (nondiscriminating), प्रत्येक गोष्टीवरचा त्याचा प्रभाव सारखाच असतो. ह्या दोन गुणधर्मांमुळे गुरुत्वाकर्षणाचे बल हे इतर मूलभूत बलांपेक्षा वेगळे आणि एकमेवाद्वितीय ठरते. कालावकाशही गुरुत्वाकर्षणाप्रमाणेच नित्य आणि आपपर भाव नसलेले असल्याने आईन्स्टाईन गुरुत्वाकर्षणाकडे एक बल म्हणून पाहण्याऐवजी त्याकडे 'कालावकाशाची भूमिती' (spacetime geometry) म्हणून पाहत असे.
सापेक्षतेचे कालावकाश हे लवचिक (supple) आहे. हे कालावकाश रबरी कापडाप्रमाणे आहे असे मानू. ताणून धरलेल्या रुमालावर गोट्या ठेवल्या असता गोट्यांच्या वजनाने रुमालावर खळगे निर्माण व्हावेत, तसे कालावकाशाच्या ह्या रबरी कापडावर मोठ्या खगोलीय वस्तूंमुळे खळगे निर्माण होतात. उदाहरणार्थ, आपला सूर्य हा जड असल्यामुळे कालावकाशाला मोठ्याप्रमाणात वाकवतो. पृथ्वीसारखे सूर्याभोवती फिरणारे ग्रह हे ह्या वाकलेल्या भूमितीवरच (curved Geometry) फिरतात. गणिती भाषेत सांगायचे, तर वक्र कालावकाशावर फिरताना हे ग्रह सर्वात सोपी कक्षा निवडतात, ज्यांना भूपृष्ठमितीय रेषा वा जिओडेसिक्स (geodesics) असे म्हणतात. सपाट पृष्ठावरील युक्लिडीय रेषेचे रुपांतर रीमनच्या वक्र पृष्ठावरील रेषेमध्ये केल्यास जो आकार मिळेत तो म्हणजे जिओडेसिक. वक्र कालावकाशाच्या संदर्भ चौकटीतून पाहिल्यास पृथ्वी अगदी सरळ मार्गावरून फिरते. मात्र कालावकाश स्वत:च वक्र असल्यामुळे युक्लिड आणि न्यूटनच्या सपाट संदर्भ चौकटीमध्ये हा मार्ग लंबवर्तुळाकार (elliptical) भासतो.
बोरिस स्टारोस्टा, www.starosta.comचित्रकाराच्या कल्पनेतून साकारलेले सूर्यामुळे वाकलेल्या कालावकाशामध्ये पृथ्वीचे फिरणे.
ह्या (नव्या) संकल्पनांचे रुपांतर सापेक्षतावादाची जादू वापरून पक्क्या गणिती सूत्रांमध्ये करता येते. त्यांच्या वापराने ह्या भौतिक विश्वाच्या स्वभावाची विस्मयकारक भाकिते लीलया करता येतात. मुंबईपेक्षा काठमांडूमध्ये घड्याळाचे ठोके जलद पडायला हवेत, ह्यासारखी छोटी भाकिते जशी सापेक्षतावाद करू शकतो तशीच मोठमोठी भाकितेही करू शकतो. उदाहरणार्थ, दीर्घिकांचे गाभे (active galactic nuclei) महाकाय गुरुत्व भिंगाप्रमाणे (giant gravitational lenses) कार्य करू शकतात आणि त्यायोगे दूरस्थ किंताऱ्यांच्या (quasars) अनेक विलोभनीय प्रतिमा पहावयास मिळू शकतात; दोन न्युट्रॉन तारे एकमेकांभोवती फिरत असल्यास भोवतालच्या वक्र कालावकाशामध्ये त्यांच्यामधून लाटांच्या स्वरूपात ऊर्जा बाहेर टाकली जात असली पाहिजे, शिवाय, हे तारे एकमेकांभोवती सर्पिलाकार कक्षेमध्ये फिरत असले पाहिजेत, वगैरे. ह्या भाकितांचा खरेपणा पडताळण्यासाठी गेल्या काही दशकांमध्ये विविध प्रकारे मापननोंदी (astute measurements) घेतल्या गेल्या आणि प्रत्येकवेळी सापेक्षतावाद ह्या पडताळण्यांच्या कसोट्यांवर खरा उतरला. ह्यातील काही निरीक्षणांची अचूकता क्वांटम इलेक्ट्रोडायनॅमिक्स मधल्या प्रसिद्ध चाचण्यांपेक्षाही सरस होती. अश्याप्रकारे सापेक्षतावादाव्यतिरिक्त संकल्पनात्मक सखोलता (conceptual depth), गणितातील अभिजात सौंदर्य (mathematical elegance) आणि निरीक्षणांमधील यश (observational success) ह्या तिन्हींचा संगम असलेली दुसरी गोष्ट विरळाच! त्यामुळेच, सापेक्षतावाद ही वैज्ञानिक क्षेत्रातील एक मौल्यवान आणि बुद्धिमान निर्मिती मानली जाते.
महास्फोट व कृष्णविवरे
क्लिफ पिकोवर, www.picover.comचित्रकाराच्या कल्पनेतून साकारलेले पुंज कालावकाशाचे चित्र, ह्यात काल उभ्या दिशेमध्ये बदलतो. सामान्य सापेक्षतावाद हा कालावकाशाच्या वरील अर्ध्या भागाचे स्पष्टीकरण पुरवते. हा वरचा अर्धा भाग महास्फोटामध्ये निर्माण झाला आहे. मधला लाल पट्टा खालचा अर्धा भाग वरच्या अर्ध्या भागापासून वेगळा दाखवितो. आईन्स्टाईनची पुंज-सूत्रे (Quantum Einstein’s equations) कालावकाशाला महास्फोटाच्या पलिकडे (चित्रातील खालचा अर्धा भाग) घेऊन जातात.
सापेक्षतावादाने आधुनिक विश्वशास्त्राच्या (modern cosmology) युगामध्ये प्रवेश केला आहे. मोठ्या अंतरांच्या श्रेणीनुसार (at large scale) पाहिल्यास हे विश्व एकसारखे (isotropic) आणि एकजिनसी (homogeneous) भासते. “आपले विश्व कोणत्याही एका स्थानाला व दिशेला प्राधान्य देत नाही, सर्व स्थाने व दिशा ह्या विश्वाच्या दृष्टीने सारख्याच महत्त्वाच्या आहेत” असे कोपर्निकसचे तत्व सांगते. आईन्स्टाईनच्या सूत्रांचा वापर करून रशियन वैज्ञानिक अलेक्झांडर फ्राईडमनने असे सिद्ध केले की असे (कोणतेही एक स्थान आणि दिशेला प्राधान्य न देणारे) विश्व हे स्थिर राहूच शकत नाही. ते आकुंचन वा प्रसरण पावत असले पाहिजे. १९२९ मध्ये अमेरिकी वैज्ञानिक एडविन हबलच्या असे लक्षात आले की विश्व खरोखरीच प्रसरण पावत आहे. ह्याचाच अर्थ असा होतो, की विश्व कधीतरी संकुचित होते आणि ह्या प्रसरणाचा उगम कुठेतरी झालेला असला पाहिजे. म्हणजेच, ह्या उगमापाशी विश्वातील सर्व पदार्थ एका बिंदूमध्ये सामावलेले असणार. तिथे पदार्थाची घनता आणि कालावकाशाची वक्रता ही अनंत असणार. काही कारणाने ह्या अनंत घनतेच्या पदार्थाचा विस्फोट झाला असणार. हाच तो महास्फोट (big bang). गेल्या काही दशकातील काळजीपूर्वक केलेल्या निरीक्षणांनुसार महास्फोट किमान १४ अब्ज (billion) वर्षांपूर्वी झाला असावा. तेव्हापासून दीर्घिका एकमेकींपासून दूर जात आहेत आणि विश्वातील पदार्थ अधिकाधिक क्षेत्रामध्ये पसरत असल्यामुळे विश्व विरळ होत आहे (विश्वाची घनता कमी होते आहे).
सापेक्षतावाद आणि प्रयोगशाळेमधील निरीक्षणे यांच्या साहाय्याने आपल्याला अनेक कोडी उलगडता येऊ शकतात. विश्वातील अनेक घटनांचे तपशीलवार स्पष्टीकरण त्यामुळे करता येऊ शकते. अशी अनेक उदाहरणे देता येतील - महास्फोटानंतर अवघ्या तीन मिनिटांमध्ये ज्या हलक्या मूलद्रव्यांची (light chemical elements) केंद्रके (nuclei) तयार झाली, त्यांचे विश्वामध्ये असलेले सरासरी प्रमाण शोधून काढता येऊ शकते. आदिप्रभेचे (primal glow) अस्तित्व तसेच त्याचे गुणधर्म माहीत करून घेता येतात. आदिप्रभा म्हणजे विश्वाच्या पार्श्वभूमीवर सतत असलेली सूक्ष्मलहरी (microwave) प्रारणे. ही प्रारणे विश्वाचे वय साधारणत: ४००,००० वर्षे होते तेव्हा निर्माण झाली. तसेच, विश्व सुमारे एक अब्ज वयाचे असताना पहिल्या दीर्घिकांची निर्मिती झाली असावी असा अंदाज आपण सांगू शकतो. ह्या भाकिते करण्याच्या क्षमतेचा आवाका फार मोठा आहे. अनेक आणि विविध घटनांच्या भाकितांचा विचार आपल्याला करता येतो. केवळ विज्ञानजगतालाच नव्हे तर तत्वज्ञानाच्या जगालाही सापेक्षतावादाने विश्वोत्पती सारख्या सनातन प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी एक वेगळी विचारसरणी, एक वेगळा आयाम आणि एक वेगळा दृष्टिकोण पुरवला.
♦सामान्य सापेक्षतावादाचा शोध लागल्यावरमहान गणितज्ञ आणि पदार्थविज्ञानतज्ञ हर्मन वेल यांनी लिहिले,“आपल्याला सत्यापासून वेगळे करणारी भिंतच जणू कोसळली आहे.आपण कधी विचारही केला नाही अशा नव्या दालनांतील विस्तारित अनुभव आणिवाढलेली खोली आता जिज्ञासूंची वाट पाहते आहे.♦
केवळ पदार्थच नव्हे तर स्वत: कालावकाशही महास्फोटाच्यावेळी जन्माला आले. अगदी काटेकोर सांगायचे झाल्यास, महास्फोट ही एक अशी सीमा आहे जिथे कालावकाशाचा अंत होतो. सापेक्षता वाद सांगतो की ह्या सीमेपाशी पदार्थविज्ञान थांबते. सीमेपार पाहण्याची क्षमता आपल्या पदार्थविज्ञानामध्ये नाही.
कृष्णविवरांच्या माध्यमातून सापेक्षतावादाने ज्ञानाची पूर्वी कधीही न दिसलेली दालने खुली केली. पहिल्या महायुद्धाच्या काळात आघाडीवर लढत असलेल्या कार्ल श्वार्झचाइल्ड ह्या जर्मन वैज्ञानिकाने आईन्स्टाईनच्या सूत्राचे कुष्णविवरांसंदर्भातील गणिती निरसन (the first black-hole solution to Einstein's equation) शोधले होते. मात्र ह्या निरसनाचे व्यावहारिक स्पष्टीकरण पचनी पडण्यासाठी काही काळ जावा लागला. दुर्दैवाने आईन्स्टाईन स्वत:च कृष्णविवरांचे अस्तित्व नाकारणाऱ्यांपैकी होता. १९३९ मध्ये ‘ऍनल्स ऑफ मॅथेमॅटिक्स’ मध्ये आईन्स्टाईनने एक शोधनिबंध (research paper) प्रकाशित केला. स्वगुरुत्वाच्या प्रभावाने कोसळून ताऱ्याचे कृष्णविवरामध्ये रुपांतर होणे अशक्य आहे, असा सूर ह्या शोधनिबंधामध्ये होता. ह्या दाव्यापुष्ट्यर्थ आईन्स्टाईनने केलेली आकडेमोड जरी बरोबर असली तरी ती अवास्तव गृहितकावर आधारित होती. हा शोधनिबंध प्रकाशित झाल्यावर अवघ्या काही महिन्यातच रॉबर्ट ओपनहायमर व हार्टलंड स्नायडर ह्या अमेरिकी पदार्थविज्ञानतज्ञांनी कृष्णविवरांचे अस्तित्व सिद्ध करणारा अभिजात शोधनिबंध प्रकाशित केला. कालावकाशामध्ये काही स्थाने अशी आहेत जिथे कालावकाशाची वक्रता एवढी तीव्र असते की त्यातून प्रकाशकिरणेही सुटू शकत नाहीत. त्यामुळे बाहेरून बघणायांना ही स्थाने अगदी अंधारलेली, काळीभोर दिसतात. पुन्हा रबरी कापडाचे उदाहरण घ्यायचे झाले, तर ह्या कृष्णविवरांच्या ठिकाणी कालावकाशाचे रबरी कापड इतके ताणले जाते, की ते फाटतेच आणि तिथे एक स्थितिमात्रता (singularity ) तयार होते आणि तिथे वक्रतेची किंमत अनंत होते. महास्फोटाच्या वेळीही अशी परिस्थिती होती. तिथे कालावकाशाची सीमा निर्माण होते आणि सीमेपाशी सापेक्षतावाद संपतो.
♦सापेक्षतावादाची जादू अशी कीतो साध्या कल्पना आणि संकल्पनांचे रुपांतरपक्क्या गणिती सूत्रांमध्ये करतोआणि त्यांच्या वापराने ह्या भौतिक विश्वाच्या स्वभावाचीविस्मयकारक भाकिते लीलया करतो♦
तरीही, विश्वामध्ये कृष्णविवरे अगदी सहज सापडतात. सापेक्षतावाद आणि तारकांच्या उत्क्रांतीविषयी (stellar evolution) आपल्याला असलेली माहिती यांचा एकत्रित विचार करता आपल्या सूर्याच्या सुमारे १० पट वस्तुमान असलेली अनेक कृष्णविवरे ह्या विश्वामध्ये असली पाहिजेत. कृष्णविवरे ही ताऱ्यांची त्यांच्या मृत्यूनंतरच्या अवस्थांपैकी एक अवस्था आहे. आधुनिक खगोलशास्त्रामध्ये कृष्णविवरांचे अस्तित्व वादातीत आणि महत्त्वपूर्ण आहे. गॅमा किरणांच्या उद्रेकासारख्या (gamma-ray bursts) अनेक घटनांसाठी लागणाऱ्या प्रचंड ऊर्जेचा पुरवठा कृष्णविवरांमार्फत होतो. गॅमा किरणांचा उद्रेक होतेवेळी हजार सूर्यांना आयुष्यभरासाठी पुरेल एवढी ऊर्जा निमिषार्धात बाहेर फेकली जाते. विश्वामध्ये रोज असा एकतरी उद्रेक होत असतो. अनेक लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांच्या (elliptical galaxies) केन्द्रापाशी लक्षावधी सूर्यांएवढे वस्तुमान असलेली कृष्णविवरे आहेत. आपल्या आकाशगंगेच्या (Milky Way) केन्द्रापाशीही सुमारे तीस लाख सूर्यांएवढ्या वस्तुमानाचे कृष्णविवर आहे.
आईन्स्टाईनच्या पुढे
♦महास्फोट आणि कृष्णविवरे हीआपल्याला सापेक्षतावादाच्यापलिकडील पदार्थविज्ञानाकडेघेऊन जाणारी द्वारे आहेत.♦
आजमितीस गुरुत्व आणि कालावकाशाच्या संदर्भात सापेक्षतावाद हाच सर्वात योग्य आणि उत्तम वाद आहे. सापेक्षतावादाची अनेक व विविध समस्या सोडवण्याची क्षमता स्तिमित करणारी आहे. मात्र ह्या घटना मोठ्या अंतरांच्या श्रेणीमधल्या (large scale) असतात. पुंजवादाच्या पातळीवरील सूक्ष्म आण्विक जगतामध्ये -जिथे पुंजवाद लागू होतो तेथे त्या- पुंजवादसमस्यांवर मात्र सापेक्षतावादाकडे उत्तरे नाहीत. सापेक्षतावाद त्यांच्याकडे साफ दुर्लक्ष करतो. पुंजवाद आणि सापेक्षतावाद हे एकमेकांपासून अतिशय भिन्न आहेत. सापेक्षतावादाचे जग भौमितिक (geometrical) आहे, त्याला भौमितिक नेमकेपणा (precision) आहे, ते नि:संदिग्ध भाकिते करू शकते (deterministic) तर पुंजवादाचे जग हे मूलभूत अनिश्चिततेवर (uncertainity) आणि शक्याशक्यतेवर (probabilistic) आधारित आहे. पदार्थविज्ञानतज्ञ ह्या दोन्ही वादांचा गजरेनुसार वापर करतात - मोठ्या श्रेणीतील (large scale) खगोलीय आणि वैश्विक घटनांच्या स्पष्टीकरणासाठी सापेक्षतावाद तर सूक्ष्म श्रेणीतील आण्विक आणि मूलभूत कणांबाबतीतील घटनांच्या स्पष्टीकरणासाठी पुंजवाद वापरतात. ही विभागणी आजवर यशस्वी ठरली, कारण खगोलीय आणि आण्विक जगांची अवस्था बऱ्याच अंशी 'दोन डोळे शेजारी अन् भेट नाही संसारी' अशी असते. मात्र सैद्धांतिक दृष्टिकोणातून विचार करता ही विभागणी समाधानकारक नाही. तज्ज्ञांच्या मते ह्या दोन्ही जगांतील घटनांचे स्पष्टीकरण देऊ शकणारा असा सर्वसमावेशक वाद असायला हवा. सापेक्षतावाद आणि पुंजवादासारखे ठराविक गोष्टींना लागू पडणारे वाद हे त्याचे विशेष घटक असतील. हा असा सर्वसमावेशक वाद म्हणजे गुरुत्वपुंजवाद वा quantum theory of gravity. हा वाद आपल्याला आईन्स्टाईनच्या पुढे घेऊन जाईल.
महास्फोट आणि कृष्णविवरांसारख्या स्थितिमात्रतांपाशी (singularities) मोठे आणि सूक्ष्म जग एकत्र येते. त्यामुळे बहुतांशी वेळा ही जगते परस्परभिन्न आणि कधीही न भेटणारी भासली तरी ह्या स्थितिमात्रता दोन जगांना एकमेकांशी जोडतात. म्हणूनच, ह्या स्थितिमात्रतांची दारे उघडता आली की सापेक्षतावादाच्या पुढील जगतामध्ये प्रवेश करणे साध्य होईल. ह्या दारांपाशी सापेक्षतावाद थांबला तरी खरे पदार्थविज्ञान मात्र दारांपाशी संपत नाही, ते पुढेही असते, असायला हवे. ह्या दारांमधून पुढे जायचे असेल तर आपल्याला आपल्या काळ आणि अवकाशाबद्दलच्या संकल्पनांचा पुनर्विचार करून त्या नव्याने घडविण्याची गरज आहे.
♦“आपल्याला आपल्याकाळ आणि अवकाशाबद्दलच्या संकल्पनांचापुनर्विचार करूनत्या नव्याने घडविण्याची गरज आहे.”♦
गेल्या दशकभरात ह्या क्षेत्राच्या नव्या घडणीमध्ये पेन स्टेट मधील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' च्या वैज्ञानिकांनी भरीव कामगिरी केली आहे. ऐतिहासिक कारणांसाठी त्यांच्या ह्या घडणीला 'लूप क्वांटम ग्रॅविटी' असे नाव मिळाले आहे. सापेक्षतावादामध्ये कालावकाशाचे अखंडत्व गृहीत धरले जाते. तर नवीन घडणीमध्ये असे मानले जाते की सापेक्षतावाद हे संपूर्ण सत्य नसून सत्याच्या जवळ जाणारे केवळ एक गृहीतक आहे. नवीन घडणीनुसार सापेक्षतावादाचे गृहीतक हे प्लॅंकच्या श्रेणीपाशी (Planck’s scale) मोडून पडेल. प्लॅंकची श्रेणी म्हणजे असे अंतर जे न्यूटनचा गुरुत्व स्थिरांक, पुंजवादातील प्लॅंकचा स्थिरांक आणि प्रकाशाचा वेग ह्यांचा वापर करून काढता येते.
प्लॅंक श्रेणी अगदी सूक्ष्म अंतरे विचारात घेते. प्रोटॉनच्या त्रिज्येच्या सुमारे वीस घातांनी (order of magnitudes) लहान असलेल्या अंतरांचा ह्या श्रेणीमध्ये समावेश होतो. पृथ्वीवरील सर्वात सक्षम 'भारित कण त्वरणकां'मध्ये (energy particle accelerators) सुद्धा एवढ्या सूक्ष्म अंतरांचा विचार करण्याची गरज पडत नाही. त्यामुळे तिथे कालावकाशाचे अखंडत्व लागू होते आणि सापेक्षतावादही लागू होतो. इतर काही परिस्थितींमध्ये मात्र हे अखंडत्व लागू करता येत नाही. उदाहरणार्थ महास्फोटाआधीच्या बिंदूपाशी आणि कृष्णविवरांपाशी (आपण आधी पाहिल्याप्रमाणे) हे अखंडत्व फाटलेले असते. त्यामुळे अशा ठिकाणी पुंजवादातील कालावकाश वापरावे लागते, म्हणजेच लूप क्वांटम ग्रॅविटी तिथे लागू होते.
पुंज कालावकाश (quantum spacetime) म्हणजे काय? उदाहरणार्थ, तुम्ही वाचत असलेला हा कागदच घ्या. हा कागद अगदी अखंड भासतो. मात्र आपल्याला माहीत आहे की हा कागद अणूंचा बनलेला आहे. त्यामध्ये अणूंची विशिष्ट अशी बांधणी आहे, आणि अगदी इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शक वापरला तरच ती दिसू शकते. आईन्स्टाईनने आपल्याला शिकवले की भूमिती ही केवळ एक संकल्पना नाही तर तिला पदार्थाबरोबरच भौतिक अस्तित्वही आहे. त्यामुळे ह्या भूमितीमध्येही अणूंची एक ठराविक बांधणी असायला हवी. ह्या बांधणीचा अभ्यास करण्यासाठी 'पेन स्टेट इन्स्टिट्यूट ऑफ ग्रॅविटेशनल फिजिक्स ऍण्ड जिओमेट्री' ह्या संस्थेमधील, तसेच जगभरातील इतर वैज्ञानिकांनी सापेक्षतावाद आणि पुंजवाद एकत्र आणला आणि त्यातून पुंज-भूमितीची (quantum gravity) निर्मिती झाली. ही पुंज-भूमिती पुंज-कालावकाशाचे विश्लेषण व स्पष्टीकरण करते.
♦कृष्णविवरांच्या ठिकाणीकालावकाशइतके ताणले जाते,की ते फाटतेच♦
पुंज-भूमिती हा एक अत्यंत नेमका असा सिद्धांत (theory) आहे. ह्या सिद्धांतातील मुख्य घटक - ज्यांना 'भूमितीचे मूलभूत उत्तेजक' (fundamental excitations of geometry) असे म्हणतात - ते एकमित (one dimentional) आहेत. पातळ कापड जरी द्विमित आणि अखंड भासले तरी ते एकमित धागे उभे-आडवे गुंफून तयार झालेले असते. सापेक्षतावादाचे कालावकाश हे चतुर्मित भासत असले, तरी ते पुंज भूमितीच्या एकमित असलेल्या मूलभूत उत्तेजकांच्या विशिष्ट गुंफणीने (coherent superposition) बनलेले असतात. ही मूलभूत उत्तेजके म्हणजे कालावकाशाच्या कापडातील मुख्य पुंजधागे (quantum threads). स्थितिमात्रतांपाशी ह्या पुंजधाग्यांचे काय होते? स्थितिमात्रतांपाशी कालावकाशाचे अखंडत्व भंगते. तिथे पुंजधाग्यांची विशिष्ट गुंफणीही भंगते (मात्र पुंजधाग्यांचे अस्तित्व शिल्लक असते). तिथे कालावकाशाचे कापड फाटलेले असल्यामुळे अखंडाला लागू होणारे पदार्थविज्ञान तिथे कमी पडते. मात्र, पुंजधागे तिथे अस्तित्वात असल्यामुळे त्यांना लागू होणारे विज्ञान तिथे काम करत राहते. आईन्स्टाईनच्या सूत्रांमध्ये पुंजधाग्यांसाठी बदल केला की ती सूत्रे अशा ठिकाणीही वापरता येतात. ही सूत्रे अशा ठिकाणी काय घडते त्याचे विश्लेषण आणि स्पष्टीकरण करू शकतात. कालावकाशाचे अखंडत्व आपण बरेचदा गृहीत धरतो. त्यामुळे त्यासाठीचे विज्ञान वापरण्याची आपल्याला सवय झालेली असते. स्थितिमात्रतांपाशी मात्र आपल्याला ह्या सवयी बदलाव्या लागतात, कारण तिथे कालावकाशाचे अखंडत्व नसते. तिथे नव्या संकल्पना अंगिकाराव्या लागतात, नवे विज्ञान लागू करावे लागते. ह्या नव्या साहसामध्ये पुंजवादाची सूत्रे आपल्यासाठी मार्ग निर्माण करण्याचे, आपल्याला मार्ग दाखविण्याचे काम करतात.
ह्या नव्या विज्ञानाच्या बांधणीचा वापर करत गेली तीन वर्षे पेन स्टेट व जर्मनीतील अल्बर्ट आईन्स्टाईन संशोधन संस्थेमध्ये महास्फोटाचे विश्लेषण करण्याचे काम सुरू आहे. कालावकाशाचे अखंडत्व मानणारी आईन्स्टाईनची भागश: विकलक सूत्रे (partial differential equations) बदलून तेथे गुरुत्व-पुंजवादामधील पुंजभूमितीची खंड (discrete) रचना मांडणारी फरक सूत्रे (difference equations) घालण्याची गरज असल्याचे त्यातून अधोरेखित झाले. महास्फोटच्या अगदी जवळचा भाग सोडल्यास इतरत्र सापेक्षतावादाची सूत्रे ही मूलभूत सूत्रांपेक्षाही अधिक चांगल्या प्रकारे काम करतात. महास्फोटाच्या अगदी जवळच्या भागामध्ये मात्र ती काम करेनाशी होतात. प्लॅंकच्या प्रांतामध्ये कालावकाशाची वक्रता ही खूप तीव्र झाली तरी ती अनंत (infinite) होत नाही. तेथे गुरुत्व हे प्रतिकर्षक (repulsive) बनते आणि सापेक्षतावाद कोलमडतो. मात्र आईन्स्टाईनच्या सूत्रातील पुंजवादासाठी केलेला बदल आपल्याला अखंडाकडून स्थितिमात्रतेच्या मार्गे भूमिती आणि पदार्थाच्या पुंजरचनेकडे घेऊन जातो. प्लॅंक प्रांताबाहेर, महास्फोटाच्या “दुसऱ्या बाजूला” मात्र सापेक्षतावादातील अखंडत्व लागू होते. महास्फोटाचे केलेले हे विश्लेषण जर योग्य असेल तर “विश्वाच्या उगमा” बाबतची आपली संकल्पना आणि “विश्वाचा उगम नक्की कधी झाला?” ह्या प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला थोडे बदलावे लागेल. आईनस्टाईनने आपल्याला शिकवलेल्या कालरचनेनुसार विश्वाची सुरुवात झाली ती महास्फोटाच्या वेळी नव्हे, तर किंचित नंतर. महास्फोटानंतर जेव्हा काल आणि अवकाश विलग न राहता त्यांचे अखंडत्व निर्माण झाले तेव्हा विश्वाची सुरूवात झाली. मात्र, सुरुवात झाली म्हणजे काय? तर विश्व हे बिंदुवत न राहता विश्वाला सीमा निर्माण झाली - अशी सीमा, जिच्यापलिकडे पदार्थविज्ञान काम करीनासे झाले– अशी जर आपली सुरुवातीची व्याख्या असेल तर मात्र सापेक्षतावाद देईल त्यापेक्षा वेगळेच उत्तर आपल्या हाती येईल. अधिक परिपूर्ण अश्या सिद्धांतामध्ये मात्र विश्वाला सुरुवात अशी नसेलच. (कारण महास्फोटाच्या पूर्वीच्या बिंदुवत वस्तुमान आणि अनंत घनता असलेल्या विश्वाचे स्पष्टीकरण आपण गुरुत्वपुंजवादाच्या साहाय्याने करू शकू. म्हणजेच महास्फोटापूर्वीही पुंजधाग्यांच्या स्वरूपात विश्व अस्तित्वात होते असे म्हणता येईल.)
थोडक्यात सांगायचे, तर विसाव्या शतकामध्ये काल आणि अवकाशाबद्दलच्या आपल्या आकलनामध्ये मोठेचे स्थित्यंतर झाले. एकविसाव्या शतकामध्ये असेच एक मोठे स्थित्यंतर येऊ घातले आहे. महास्फोट आणि कृष्णविवरांमधील स्थितिमात्रतांचे विज्ञान जाणून घेणे ही काही आता आघाडीवर ठेवण्याची गोष्ट राहिलेली नाही, आणि त्यासाठी पुंजभूमितीचे आभार मानावेत तेवढे थोडेच. सापेक्षतावादाने आपली जी कल्पना करून दिली होती त्यापेक्षा प्रत्यक्ष (भौतिक) पुंज -कालावकाशाचा पसारा खूपच मोठा आहे. कृष्णविवरांचे विश्लेषण आणि स्पष्टीकरण करण्याच्या निमित्ताने सुरू झालेल्या आणि पूर्वी कधी न पाहिलेल्या ह्या नव्या आणि सक्षम संकल्पनांच्या माध्यमांतून गेल्या तीसेक वर्षांपासून पिडणाऱ्या काही समस्या ह्या मुळापासून सोडवणे सुकर होणार आहे. तसेच, त्यांमधून नवे प्रश्नही उभे राहतील. त्या प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्यातून, त्यांतून निर्माण होऊ शकणाऱ्या परिस्थितींमधून ह्या विश्वशास्त्राच्या दुनियेत आणखी काही विलक्षण गोष्टींचा जन्म होऊ शकेल. भविष्यात येऊ घातलेल्या ह्या विलक्षण गोष्टी आपल्याला खुणावत आहेत.
(मूळ लेखाचा दुवा - http://www.science.psu.edu/journal/Summer2005/AshtekarFeature.htm)
What's New at Herbal Remedies Info.com
Ayurveda, Ayurvedic Medicines, Herbs And Herbal RemediesAyurvedic Medicines: Ayurveda is a traditional holistic healing. Translated from Sanskrit, Ayurveda means 'the science of life'. ayur means
Ayurvedic Approach to MenopauseAyurvedic Approach to Menopause. Use your dosha type to discover your nutritional and herbal allies during menopause.
Ayurveda Approach to AllergiesThe Maharishi Ayurveda Approach to Allergies with Nancy Lonsdorf M.D.
Ayurveda LinksHerbalRemediesInfo.com Ayurveda Links. Links to websites about Ayurveda.
Herbal Remedies ~ AvenaHerbal Remedies ~ Avena. Therapeutic Uses of Avena.
Herbal Remedies For Athlete's FootFind common herbal remedies that are used for treating athlete's foot.
Herbal Remedies ~ AstragalusHerbal Remedies ~ Astragalus. Therapeutic Uses of Astragalus.
Astragalus for Colds, Also Fights Cancer!Read about using astragalus for colds as a natural home remedy for the common cold and flu.
Herbal Remedies for AsthmaFind common herbal remedies that are used for treating asthma.
Asperger's SyndromeWhat is Asperger's Syndrome? Symptoms, causes and treatments.
Herbal Remedies ~ AshwagandhaHerbal Remedies ~ Ashwagandha. Therapeutic Uses of Ashwagandha.
Arthritis TypesRead about the different arthritis types
Arthritis OverviewRead an overiew about arthritis.
Herbal Remedies ~ ArtemisiaHerbal Remedies ~ Artemisia. Therapeutic Uses of Artemisia.
Herbal Remedies for HerpesRead about useful herbal remedies for herpes.
The Art of Aromatherapy To Soothe and HealA bubble bath that improves memory. A kitchen cleaner that wards off nausea and energizes. The benefits of the art of aromatherapy are real.
Aromatherapy and Essential OilsAromatherapy makes use of Essential oils.
Aromatherapy ArticlesCollection of Aromatherapy Articles
Aromatherapy: Esoteric & Spiritual ApplicationsEssential oils used in religious ceremonies and for inducing a 'spiritual' environment.
Aromatherapy in Labor and DeliveryThis article will explain some of the best ways to prepare for childbirth using aromatherapy and essential oils.
Aromatherapy For KidsAromatherapy For Kids. Oils in aromatherapy have soothing effect on kids' bodies, minds and souls.
Aromatherapy for Boosting ImmunityAromatherapy for Boosting Immunity ~ as part of a health-maintenance program, or to treat acute conditions such as cold or flu.
ChickweedRead about the traditional uses of chickweed, the most stellar herb in your garden!
IBS: Natural Treatments for Irritable Bowel SyndromeRead about the symptoms of IBS and discover IBS natural treatment options.
Homeopathy for KidsDiscover why homeopathy is safe and effective choice in treating most childhood ailments.
Comfrey's Burning SecretComfreys Burning Secret
Easy Comfrey SalveHere's an easy comfrey salve recipe with calendula and lavender.
Herbal Remedies ~ ComfreyHerbal Remedies ~ COMFREY. Therapeutic Uses of comfrey leaf.
The Aromatherapy Home Medicine Chest Part I: The Essential OilsHere we will have a brief look at aromatherapy and ten essential oils considered by some to comprise the basic home care kit.
Juice Box Junkies! Helping Our Kids Kick the Fruit Juice HabitJuice Box Junkies! Helping Our Kids Kick the Fruit Juice Habit.
Dangers of Hair DyesLearn about the hidden health hazzards of hair dyes.
Aromatherapy: Mind & EmotionsThe way aromatherapy and essential oils effect the mind and emotions.
Herbal Remedies for Hay FeverRead about useful herbal remedies for hay fever.
Aromatherapy Basics - Inhalation, Injestion and MassageRead about Aromatherapy Basics including Inhalation, Injestion and Massage.
Aromatherapy: Gain Some Relief From AnxietyRead about relief from anxiety using aromatherapy.
Ways of Developing Aromatherapy and Essential OilsDeveloping aromatherapy and essential oils. Aromatherapy is an improvement of mental and physical health with the help of the essential oils received from aromatic plants.
Crohn's Disease Overview Including Herbal RemediesOverview of Crohn's Disease symptons, causes and herbal remedies.
Aromatherapy and ChildrenRead about the relationship between aromatherapy and children in this exerpt from Aromatherapy: A Complete Guide to the Healing Art, by Kathi Keville and Mindy Green.
Aroma Spray RecipeDiscover the basics involved with preparing the easily crafted aroma spray with this aroma spray recipe.
Herbal Remedies ~ ArnicaHerbal Remedies ~ Arnica. Therapeutic Uses of Arnica.
Arnica Medicinal Uses, Interactions, DosageRead about arnica medicinal uses.
Therapeutic Uses of ArjunaHerbal Remedies. Arjuna. Therapeutic Uses of Arjuna.
Herbal Remedies Information, Learn how to make your own natural remedies.Herbal Remedies Information Site. Home of the Herbal Remedies for Common Ailments Chart.
Herbal Remedies Info Link ExchangeHerbal Remedies Info Link Exchange
Monoline RootsTHE HERBAL PRODUCT MONOOLINE ROOTS (KANAMRUTAKADUGANDHA) COTE D'IVOIRE (ABIDJAN) If any one get any information about this herbal product market.
Healing with Cell SaltsHealing with Cell Salts. Read about tissue salts or cell salts and how to use these vital mineral constituents of the body.
Seaweed VarietiesSeaweed is high in fiber, and some varieties are rich in vitamin C and beta-carotene. But its greatest claim to fame is as a concentrated source of minerals, including potassium, calcium, and magnesium
Seaweed Recipes by Susun WeedNourish yourself with these seaweed recipes from Susun Weed!
Herbal Remedies For DepressionFind common herbal remedies that are used for treating depression.
Use Herbs to Add Flavor and Antioxidants to Your MealsDid you know that one TB of fresh oregano contains the same antioxidants activity as one medium apple?!
Ayurvedic Approach to MenopauseAyurvedic Approach to Menopause. Use your dosha type to discover your nutritional and herbal allies during menopause.
Ayurveda Approach to AllergiesThe Maharishi Ayurveda Approach to Allergies with Nancy Lonsdorf M.D.
Ayurveda LinksHerbalRemediesInfo.com Ayurveda Links. Links to websites about Ayurveda.
Herbal Remedies ~ AvenaHerbal Remedies ~ Avena. Therapeutic Uses of Avena.
Herbal Remedies For Athlete's FootFind common herbal remedies that are used for treating athlete's foot.
Herbal Remedies ~ AstragalusHerbal Remedies ~ Astragalus. Therapeutic Uses of Astragalus.
Astragalus for Colds, Also Fights Cancer!Read about using astragalus for colds as a natural home remedy for the common cold and flu.
Herbal Remedies for AsthmaFind common herbal remedies that are used for treating asthma.
Asperger's SyndromeWhat is Asperger's Syndrome? Symptoms, causes and treatments.
Herbal Remedies ~ AshwagandhaHerbal Remedies ~ Ashwagandha. Therapeutic Uses of Ashwagandha.
Arthritis TypesRead about the different arthritis types
Arthritis OverviewRead an overiew about arthritis.
Herbal Remedies ~ ArtemisiaHerbal Remedies ~ Artemisia. Therapeutic Uses of Artemisia.
Herbal Remedies for HerpesRead about useful herbal remedies for herpes.
The Art of Aromatherapy To Soothe and HealA bubble bath that improves memory. A kitchen cleaner that wards off nausea and energizes. The benefits of the art of aromatherapy are real.
Aromatherapy and Essential OilsAromatherapy makes use of Essential oils.
Aromatherapy ArticlesCollection of Aromatherapy Articles
Aromatherapy: Esoteric & Spiritual ApplicationsEssential oils used in religious ceremonies and for inducing a 'spiritual' environment.
Aromatherapy in Labor and DeliveryThis article will explain some of the best ways to prepare for childbirth using aromatherapy and essential oils.
Aromatherapy For KidsAromatherapy For Kids. Oils in aromatherapy have soothing effect on kids' bodies, minds and souls.
Aromatherapy for Boosting ImmunityAromatherapy for Boosting Immunity ~ as part of a health-maintenance program, or to treat acute conditions such as cold or flu.
ChickweedRead about the traditional uses of chickweed, the most stellar herb in your garden!
IBS: Natural Treatments for Irritable Bowel SyndromeRead about the symptoms of IBS and discover IBS natural treatment options.
Homeopathy for KidsDiscover why homeopathy is safe and effective choice in treating most childhood ailments.
Comfrey's Burning SecretComfreys Burning Secret
Easy Comfrey SalveHere's an easy comfrey salve recipe with calendula and lavender.
Herbal Remedies ~ ComfreyHerbal Remedies ~ COMFREY. Therapeutic Uses of comfrey leaf.
The Aromatherapy Home Medicine Chest Part I: The Essential OilsHere we will have a brief look at aromatherapy and ten essential oils considered by some to comprise the basic home care kit.
Juice Box Junkies! Helping Our Kids Kick the Fruit Juice HabitJuice Box Junkies! Helping Our Kids Kick the Fruit Juice Habit.
Dangers of Hair DyesLearn about the hidden health hazzards of hair dyes.
Aromatherapy: Mind & EmotionsThe way aromatherapy and essential oils effect the mind and emotions.
Herbal Remedies for Hay FeverRead about useful herbal remedies for hay fever.
Aromatherapy Basics - Inhalation, Injestion and MassageRead about Aromatherapy Basics including Inhalation, Injestion and Massage.
Aromatherapy: Gain Some Relief From AnxietyRead about relief from anxiety using aromatherapy.
Ways of Developing Aromatherapy and Essential OilsDeveloping aromatherapy and essential oils. Aromatherapy is an improvement of mental and physical health with the help of the essential oils received from aromatic plants.
Crohn's Disease Overview Including Herbal RemediesOverview of Crohn's Disease symptons, causes and herbal remedies.
Aromatherapy and ChildrenRead about the relationship between aromatherapy and children in this exerpt from Aromatherapy: A Complete Guide to the Healing Art, by Kathi Keville and Mindy Green.
Aroma Spray RecipeDiscover the basics involved with preparing the easily crafted aroma spray with this aroma spray recipe.
Herbal Remedies ~ ArnicaHerbal Remedies ~ Arnica. Therapeutic Uses of Arnica.
Arnica Medicinal Uses, Interactions, DosageRead about arnica medicinal uses.
Therapeutic Uses of ArjunaHerbal Remedies. Arjuna. Therapeutic Uses of Arjuna.
Herbal Remedies Information, Learn how to make your own natural remedies.Herbal Remedies Information Site. Home of the Herbal Remedies for Common Ailments Chart.
Herbal Remedies Info Link ExchangeHerbal Remedies Info Link Exchange
Monoline RootsTHE HERBAL PRODUCT MONOOLINE ROOTS (KANAMRUTAKADUGANDHA) COTE D'IVOIRE (ABIDJAN) If any one get any information about this herbal product market.
Healing with Cell SaltsHealing with Cell Salts. Read about tissue salts or cell salts and how to use these vital mineral constituents of the body.
Seaweed VarietiesSeaweed is high in fiber, and some varieties are rich in vitamin C and beta-carotene. But its greatest claim to fame is as a concentrated source of minerals, including potassium, calcium, and magnesium
Seaweed Recipes by Susun WeedNourish yourself with these seaweed recipes from Susun Weed!
Herbal Remedies For DepressionFind common herbal remedies that are used for treating depression.
Use Herbs to Add Flavor and Antioxidants to Your MealsDid you know that one TB of fresh oregano contains the same antioxidants activity as one medium apple?!
Findarticles.com - on alternative medicince
Alternative Medicine Review - Enrichment of coenzyme Q10 in plasma and blood cells: defense against oxidative damageSeptember 1, 2007 -- Coenzyme Q10 (CoQ10) concentration in blood cells was analyzed by HPLC and compared to plasma concentration before, during, and after CoQ10 (3 mg/kg/...
Alternative Medicine Review - Recombinant interferon alpha-2b and coenzyme Q10 as a postsurgical adjuvant therapy for melanoma: a 3-year trial with recombinant interferon-alpha and 5-year...September 1, 2007 -- Early surgical intervention remains the most successful therapy for melanoma. Despite better outcomes observed in soft tissue and lymph node...
Alternative Medicine Review - A review of the clinical efficacy and safety of cruciferous vegetable phytochemicalsSeptember 1, 2007 -- Supplementation with the crucifer-derived phytochemicals indole-3-carbinol (13C) and 3,3'-diindolylmethane (DIM) has been an area of active interest...
Alternative Medicine Review - Contribution of tomato phenolics to antioxidation and down-regulation of blood lipidsSeptember 1, 2007 -- This study was performed to understand the characteristics and biological activities of phenolics in tomatoes and to examine the effect of tomato on...
Alternative Medicine Review - Evening alcohol suppresses salivary melatonin in young adultsSeptember 1, 2007 -- The study objective was to determine the acute effects of a moderate evening dose of alcohol on salivary melatonin levels in humans with stable prior...
Alternative Medicine Review - Clinical applications of Silybum marianum in oncologySeptember 1, 2007 -- Milk thistle (Silybum marianum) is an herb that is increasingly used in oncology research and treatment settings. Historically, it has been used to...
Alternative Medicine Review - Review of clinical trials evaluating safety and efficacy of milk thistleSeptember 1, 2007 -- Milk thistle extracts have been used as traditional herbal remedies for almost 2000 years. The extracts are still widely used to protect the liver...
Alternative Medicine Review - Cancer chemopreventive effects of curcuminSeptember 1, 2007 -- Chemoprevention, which is referred to as the use of nontoxic natural or synthetic chemicals to intervene in multistage carcinogenesis, has emerged as...
Alternative Medicine Review - Gamma-linolenate reduces weight regain in formerly obese humansSeptember 1, 2007 -- The purpose of this study was to determine whether gamma-linolenate (GLA) supplementation would suppress weight regain following major weight loss....
Alternative Medicine Review - Effect of Saccharomyces boulardii in children with acute gastroenteritis and its relationship to the immune responseSeptember 1, 2007 -- We evaluated the effect of Saccharomyces boulardii administration in otherwise healthy children aged between 6 months and 10 years who were admitted...
Alternative Medicine Review - Recombinant interferon alpha-2b and coenzyme Q10 as a postsurgical adjuvant therapy for melanoma: a 3-year trial with recombinant interferon-alpha and 5-year...September 1, 2007 -- Early surgical intervention remains the most successful therapy for melanoma. Despite better outcomes observed in soft tissue and lymph node...
Alternative Medicine Review - A review of the clinical efficacy and safety of cruciferous vegetable phytochemicalsSeptember 1, 2007 -- Supplementation with the crucifer-derived phytochemicals indole-3-carbinol (13C) and 3,3'-diindolylmethane (DIM) has been an area of active interest...
Alternative Medicine Review - Contribution of tomato phenolics to antioxidation and down-regulation of blood lipidsSeptember 1, 2007 -- This study was performed to understand the characteristics and biological activities of phenolics in tomatoes and to examine the effect of tomato on...
Alternative Medicine Review - Evening alcohol suppresses salivary melatonin in young adultsSeptember 1, 2007 -- The study objective was to determine the acute effects of a moderate evening dose of alcohol on salivary melatonin levels in humans with stable prior...
Alternative Medicine Review - Clinical applications of Silybum marianum in oncologySeptember 1, 2007 -- Milk thistle (Silybum marianum) is an herb that is increasingly used in oncology research and treatment settings. Historically, it has been used to...
Alternative Medicine Review - Review of clinical trials evaluating safety and efficacy of milk thistleSeptember 1, 2007 -- Milk thistle extracts have been used as traditional herbal remedies for almost 2000 years. The extracts are still widely used to protect the liver...
Alternative Medicine Review - Cancer chemopreventive effects of curcuminSeptember 1, 2007 -- Chemoprevention, which is referred to as the use of nontoxic natural or synthetic chemicals to intervene in multistage carcinogenesis, has emerged as...
Alternative Medicine Review - Gamma-linolenate reduces weight regain in formerly obese humansSeptember 1, 2007 -- The purpose of this study was to determine whether gamma-linolenate (GLA) supplementation would suppress weight regain following major weight loss....
Alternative Medicine Review - Effect of Saccharomyces boulardii in children with acute gastroenteritis and its relationship to the immune responseSeptember 1, 2007 -- We evaluated the effect of Saccharomyces boulardii administration in otherwise healthy children aged between 6 months and 10 years who were admitted...
Scientific American Topic - Thought & Cognition
http://www.sciam.com/article.cfm?id=can-fractals-spot-genuineA new study attacks the technique of using fractals, the repeating patterns found in everything from coastlines to fern fronds, to help distinguish authentic Jackson Pollock drip paintings from paint splattered by lesser hands.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=how-the-brain-maps-symbolIn a study that involved teaching monkeys to associate Arabic numerals with their corresponding quantities, German researchers fingered the prefrontal cortex as the part of the mammalian brain that is responsible for relating symbols with abstract...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=climate-changes-uncertainty-principleThe Intergovernmental Panel on Climate Change in its first report in 1990 predicted that temperatures would warm by 0.5 degree Fahrenheit (0.3 degree Celsius) per decade if no efforts were made to restrain greenhouse gas emissions. But the panel of...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=simplest-computer-new-kind-scienceFive years ago, grown-up wunderkind Stephen Wolfram did his darnedest to alter the course of scientific history. The former particle physicist, who is by all accounts a genius, poured two decades worth of heady thoughts on the nature of computers,...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=how-to-win-an-election-maHey, candidates. Want to win an election? Simple. Just appear competent--even if you're not. A new report confirms what may be some politically inclined people's worst nightmare: looks matter.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=coal-friendly-climate-changes-in-kansasNew coal power plants won't find a home in Kansas, according to the state's Department of Health and Environment (KDHE). The agency, tasked with protecting the state's environment and public health, denied air quality permits for two 700-megawatt,...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=cave-speak-did-neandertalGerman researchers have discovered Neandertals apparently had the human variant of a gene that is linked to speech and language. A team of scientists, primarily from the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology in Leipzig, made the discovery...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=elephants-smell-fearThey say elephants never forget, but their brainpower does not stop there. A new study suggests that pachyderms can distinguish threatening groups of people from those who mean them no harm.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=distortion-free-lens-techFor years, researchers have struggled to find an efficient way to develop lenses that do not lose portions of light as it passes through--an effect that hinders the performance of lasers, medical diagnostic imaging equipment and sensor systems. Now...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=earliest-known-seafood-diWhen the going got tough, early humans went to the beach for seafood and possibly a dose of symbolic thought, according to a new study. Researchers excavating a cave on the southern coast of South Africa discovered a bowl's worth of edible shellfish...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=successful-malaria-vaccinA baby born in sub-Saharan Africa faces a lifetime of health risks, but none more challenging than surviving its first five years. A major reason for that is malaria, a parasitic disease spread by mosquitoes. Of the more than one million malaria deaths...
Scientific American Magazine: The Forgotten Code CrackerIn the summer of 2006 Marshall W. Nirenberg chanced on a just published biography of a prominent molecular biologist. It was entitled Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code.
Scientific American Mind: Shocked into ConsciousnessA severely brain-injured man showed marked improvements after treatment with deep brain stimulation, a technique in which surgically implanted electrodes deliver electrical impulses to the brain. For six years the patient, who sustained head trauma during...
Scientific American Mind: Ambiguities and PerceptionThe brain abhors ambiguity, yet we are curiously attracted to it. Many famous visual illusions exploit ambiguity to titillate the senses. Resolving uncertainties creates a pleasant jolt in your brain, similar to the one you experience in the...
Web Features: How Do Artists Portray Exoplanets They've Never Seen?Stargazers have yet to lay eyes on any of the nearly 240 planets detected outside our solar system. These so-called exoplanets are too faint for current telescopes to distinguish from the stars they orbit*; instead astronomers rely on indirect methods to...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=dont-forget-drink-a-beerYou may be hard-pressed to recall events after a night of binge drinking, but a new report suggests that low to moderate alcohol consumption may actually enhance memory.
Scientific American Magazine: How Does Consciousness HappenHow brain processes translate to consciousness is one of the greatest un-solved questions in science. Although the scientific method can delineate events immediately after the big bang and uncover the biochemical nuts and bolts of the...
Scientific American Magazine: Rapturous Sociability--Armageddon Avoided--The Allure of VenusSHYNESS: HOW NORMAL BEHAVIOR BECAME A SICKNESS
http://www.sciam.com/article.cfm?id=fetal-neurons-still-operaA population of nerve cells crucial for proper brain wiring may serve a completely different function in adult and fetal brains, according to a new study in The Journal of Neuroscience.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=human-toddlers-trump-apes-sociallyIn the first study to compare social skills of different species performing the same tasks, a team of German researchers found that two-year-old toddlers are more socially mature than adult apes.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=how-the-brain-maps-symbolIn a study that involved teaching monkeys to associate Arabic numerals with their corresponding quantities, German researchers fingered the prefrontal cortex as the part of the mammalian brain that is responsible for relating symbols with abstract...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=climate-changes-uncertainty-principleThe Intergovernmental Panel on Climate Change in its first report in 1990 predicted that temperatures would warm by 0.5 degree Fahrenheit (0.3 degree Celsius) per decade if no efforts were made to restrain greenhouse gas emissions. But the panel of...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=simplest-computer-new-kind-scienceFive years ago, grown-up wunderkind Stephen Wolfram did his darnedest to alter the course of scientific history. The former particle physicist, who is by all accounts a genius, poured two decades worth of heady thoughts on the nature of computers,...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=how-to-win-an-election-maHey, candidates. Want to win an election? Simple. Just appear competent--even if you're not. A new report confirms what may be some politically inclined people's worst nightmare: looks matter.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=coal-friendly-climate-changes-in-kansasNew coal power plants won't find a home in Kansas, according to the state's Department of Health and Environment (KDHE). The agency, tasked with protecting the state's environment and public health, denied air quality permits for two 700-megawatt,...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=cave-speak-did-neandertalGerman researchers have discovered Neandertals apparently had the human variant of a gene that is linked to speech and language. A team of scientists, primarily from the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology in Leipzig, made the discovery...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=elephants-smell-fearThey say elephants never forget, but their brainpower does not stop there. A new study suggests that pachyderms can distinguish threatening groups of people from those who mean them no harm.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=distortion-free-lens-techFor years, researchers have struggled to find an efficient way to develop lenses that do not lose portions of light as it passes through--an effect that hinders the performance of lasers, medical diagnostic imaging equipment and sensor systems. Now...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=earliest-known-seafood-diWhen the going got tough, early humans went to the beach for seafood and possibly a dose of symbolic thought, according to a new study. Researchers excavating a cave on the southern coast of South Africa discovered a bowl's worth of edible shellfish...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=successful-malaria-vaccinA baby born in sub-Saharan Africa faces a lifetime of health risks, but none more challenging than surviving its first five years. A major reason for that is malaria, a parasitic disease spread by mosquitoes. Of the more than one million malaria deaths...
Scientific American Magazine: The Forgotten Code CrackerIn the summer of 2006 Marshall W. Nirenberg chanced on a just published biography of a prominent molecular biologist. It was entitled Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code.
Scientific American Mind: Shocked into ConsciousnessA severely brain-injured man showed marked improvements after treatment with deep brain stimulation, a technique in which surgically implanted electrodes deliver electrical impulses to the brain. For six years the patient, who sustained head trauma during...
Scientific American Mind: Ambiguities and PerceptionThe brain abhors ambiguity, yet we are curiously attracted to it. Many famous visual illusions exploit ambiguity to titillate the senses. Resolving uncertainties creates a pleasant jolt in your brain, similar to the one you experience in the...
Web Features: How Do Artists Portray Exoplanets They've Never Seen?Stargazers have yet to lay eyes on any of the nearly 240 planets detected outside our solar system. These so-called exoplanets are too faint for current telescopes to distinguish from the stars they orbit*; instead astronomers rely on indirect methods to...
http://www.sciam.com/article.cfm?id=dont-forget-drink-a-beerYou may be hard-pressed to recall events after a night of binge drinking, but a new report suggests that low to moderate alcohol consumption may actually enhance memory.
Scientific American Magazine: How Does Consciousness HappenHow brain processes translate to consciousness is one of the greatest un-solved questions in science. Although the scientific method can delineate events immediately after the big bang and uncover the biochemical nuts and bolts of the...
Scientific American Magazine: Rapturous Sociability--Armageddon Avoided--The Allure of VenusSHYNESS: HOW NORMAL BEHAVIOR BECAME A SICKNESS
http://www.sciam.com/article.cfm?id=fetal-neurons-still-operaA population of nerve cells crucial for proper brain wiring may serve a completely different function in adult and fetal brains, according to a new study in The Journal of Neuroscience.
http://www.sciam.com/article.cfm?id=human-toddlers-trump-apes-sociallyIn the first study to compare social skills of different species performing the same tasks, a team of German researchers found that two-year-old toddlers are more socially mature than adult apes.
Scientific American - Health Articles
News: How Our Genomes Control DiversityTwo recent discoveries have shed new light on the source of diversity in the human population. In one study, scientists examined patterns in DNA recombination, the process by which a person's genome is consolidated into one set of chromosomes to pass onto...
News: Ahchoo! Mice Bred to Catch Common ColdIf you're suffering through a cold as you read this, with all the mucus, throbbing of temples and listlessness that come with it, let a new study cheer you up: Researchers have created the first mice susceptible to the one of the most common human cold...
News: Are Americans Afraid of the Outdoors?Americans have been visiting national parks and other natural reserves less and less since 1987, new research confirms. Outdoor pursuits, ranging from camping to hunting, have entered a persistent and growing decline.
Sciam Observations Blog: The science of Superbowl fandom: why your testosterone level is upAre you a Giants fan? Are you feeling good today? It could be the testosterone boost you got from vicariously participating in the Giants' miraculous late-game win in Sunday's Super Bowl.This effect has been known about for quite some time -- a 1998 paper...
News: Net Benefits: Bed Netting, Drugs Stem Malaria DeathsFour African countries saw significantly fewer childhood deaths from malaria after distributing insecticide-treated bed nets and combination drug therapy, according to a new report released by the World Health Organization (WHO).
News: News Bytes of the Week--Mystery Illness Strikes BatsFor bats in peril, white noses nothing to sniff at
News: Is Old Age Memory Decline Reversible?Scientists have found that a lessened supply of new nerve cells in the adult brain apparently triggers short-term memory loss typically associated with aging, setting the stage for one day developing therapies designed to maintain a steady supply of fresh...
News: Pigs Could Be the Salvation of Diabetes SufferersMost people probably view pigs at best as a source of sustenance or, at worst, as filthy, gluttonous animals. But it seems our porcine pals may also prove invaluable in the fight against type 1 diabetes. Researchers are experimenting with new ways of...
Scientific American Mind: C'mere, Big BoyMost female mammals go into some form of estrus, or heat, when fertile, displaying hormone-induced behavioral changes that mark ovulation. Scientists used to think that humans were the exception, but evidence is mounting that women may undergo their own,...
Scientific American Mind: Heart Attack PanicAt their peak, panic attack symptoms are so severe and frightening that people often mistake them for signs of a heart attack and rush to the hospital.
Scientific American Mind: Mental Illness in AmericaIn any given year 26 percent of American adults suffer from mental disorders, based on guidelines in the official handbook for diagnosing mental illness, the DSM-IV.
Scientific American Mind: Uncovering "Brainscams"Most of us take our brain for granted. As poet Robert Frost wrote, “The brain is a wonderful organ. It starts working the moment you get up in the morning and does not stop until you get into the office.” Weighing in at a mere three pounds and...
Scientific American Mind: Sex is Better for Women in LoveWomen certainly know when they experience one, but science, on the other hand, knows surprisingly little about the female orgasm. Most studies have looked at animals rather than humans, focusing on how sensory information flows to and from the sex organs....
Scientific American Mind: The Sound of SilenceFrom the moment we begin to hear, our auditory system is precisely tuned, able to distinguish subtle differences between sounds. But how does it get that way? New research reveals how developing ears generate their own noise, a process that may help...
Scientific American Mind: Predicting Alzheimer'sDiagnosing Alzheimer’s disease is difficult--confirmation can be obtained only postmortem, by verifying at autopsy that the brain has an abundant amount of plaque made up of the sticky beta-amyloid protein. To gauge Alzheimer’s in living...
Scientific American Mind: Stem Cells for MemoryStem cells have long been heralded as a potential treatment for a range of brain ailments, but research has so far focused on movement disorders such as Parkinson’s disease. Now a new animal study shows that the immature cells could also help with...
Scientific American Mind: "Chemo Brain" CulpritThose who have endured the rigors of cancer therapy talk about “chemo brain,” the memory and concentration problems that accompany radiation and chemotherapy. Now researchers led by neurologist Michelle L. Monje of Harvard University have...
Scientific American Mind: The Medicated AmericansI am thinking of the Medicated Americans, those 11 percent of women and 5 percent of men who are taking antidepressants.
Scientific American Mind: The Character CodeYou are diagnosed with a crippling illness. You lose your job. Someone close to you suddenly dies. Some people recover rapidly from life’s calamities and disappointments, whereas others are devastated by minor setbacks, becoming depressed and even...
Scientific American Mind: Misery in MotherhoodThe psychologist smiles at Manuela, a new mother in her late thirties. “Please play with your baby for two minutes,” the therapist instructs her and then leaves the room. Two video cameras film Manuela (which is not her real name) and her...
News: Ahchoo! Mice Bred to Catch Common ColdIf you're suffering through a cold as you read this, with all the mucus, throbbing of temples and listlessness that come with it, let a new study cheer you up: Researchers have created the first mice susceptible to the one of the most common human cold...
News: Are Americans Afraid of the Outdoors?Americans have been visiting national parks and other natural reserves less and less since 1987, new research confirms. Outdoor pursuits, ranging from camping to hunting, have entered a persistent and growing decline.
Sciam Observations Blog: The science of Superbowl fandom: why your testosterone level is upAre you a Giants fan? Are you feeling good today? It could be the testosterone boost you got from vicariously participating in the Giants' miraculous late-game win in Sunday's Super Bowl.This effect has been known about for quite some time -- a 1998 paper...
News: Net Benefits: Bed Netting, Drugs Stem Malaria DeathsFour African countries saw significantly fewer childhood deaths from malaria after distributing insecticide-treated bed nets and combination drug therapy, according to a new report released by the World Health Organization (WHO).
News: News Bytes of the Week--Mystery Illness Strikes BatsFor bats in peril, white noses nothing to sniff at
News: Is Old Age Memory Decline Reversible?Scientists have found that a lessened supply of new nerve cells in the adult brain apparently triggers short-term memory loss typically associated with aging, setting the stage for one day developing therapies designed to maintain a steady supply of fresh...
News: Pigs Could Be the Salvation of Diabetes SufferersMost people probably view pigs at best as a source of sustenance or, at worst, as filthy, gluttonous animals. But it seems our porcine pals may also prove invaluable in the fight against type 1 diabetes. Researchers are experimenting with new ways of...
Scientific American Mind: C'mere, Big BoyMost female mammals go into some form of estrus, or heat, when fertile, displaying hormone-induced behavioral changes that mark ovulation. Scientists used to think that humans were the exception, but evidence is mounting that women may undergo their own,...
Scientific American Mind: Heart Attack PanicAt their peak, panic attack symptoms are so severe and frightening that people often mistake them for signs of a heart attack and rush to the hospital.
Scientific American Mind: Mental Illness in AmericaIn any given year 26 percent of American adults suffer from mental disorders, based on guidelines in the official handbook for diagnosing mental illness, the DSM-IV.
Scientific American Mind: Uncovering "Brainscams"Most of us take our brain for granted. As poet Robert Frost wrote, “The brain is a wonderful organ. It starts working the moment you get up in the morning and does not stop until you get into the office.” Weighing in at a mere three pounds and...
Scientific American Mind: Sex is Better for Women in LoveWomen certainly know when they experience one, but science, on the other hand, knows surprisingly little about the female orgasm. Most studies have looked at animals rather than humans, focusing on how sensory information flows to and from the sex organs....
Scientific American Mind: The Sound of SilenceFrom the moment we begin to hear, our auditory system is precisely tuned, able to distinguish subtle differences between sounds. But how does it get that way? New research reveals how developing ears generate their own noise, a process that may help...
Scientific American Mind: Predicting Alzheimer'sDiagnosing Alzheimer’s disease is difficult--confirmation can be obtained only postmortem, by verifying at autopsy that the brain has an abundant amount of plaque made up of the sticky beta-amyloid protein. To gauge Alzheimer’s in living...
Scientific American Mind: Stem Cells for MemoryStem cells have long been heralded as a potential treatment for a range of brain ailments, but research has so far focused on movement disorders such as Parkinson’s disease. Now a new animal study shows that the immature cells could also help with...
Scientific American Mind: "Chemo Brain" CulpritThose who have endured the rigors of cancer therapy talk about “chemo brain,” the memory and concentration problems that accompany radiation and chemotherapy. Now researchers led by neurologist Michelle L. Monje of Harvard University have...
Scientific American Mind: The Medicated AmericansI am thinking of the Medicated Americans, those 11 percent of women and 5 percent of men who are taking antidepressants.
Scientific American Mind: The Character CodeYou are diagnosed with a crippling illness. You lose your job. Someone close to you suddenly dies. Some people recover rapidly from life’s calamities and disappointments, whereas others are devastated by minor setbacks, becoming depressed and even...
Scientific American Mind: Misery in MotherhoodThe psychologist smiles at Manuela, a new mother in her late thirties. “Please play with your baby for two minutes,” the therapist instructs her and then leaves the room. Two video cameras film Manuela (which is not her real name) and her...
Ayurveda For All articles- All About Ayurvedic Medicines and Treatments
Irritable bowel syndrome- causes
Ayurveda, a prehistoric healing medical system, emphasis that Irritable bowel syndrome is caused by the imbalance of nervous system for which modern life style indirectly contribute. One has to work towards restoring the ?agni? (digestive fire) which is...
Irritable bowel syndrome- Ayurvedic medicines
Ayurveda, an ancient system of medical system, believes that Irritable bowel syndrome is caused mainly due to accumulated toxins because of improper digestion. Stressed filled life also indirectly contribute to IBS. It emphasis that it can be treated by...
IBS - Yoga management
Ayurveda, an art of living, firmly believes that nervous instability due to vitiation of vata dosha causes Irritable Bowel Syndrome. Improper digestion and a stressed life are said to be main reason of IBS. The autonomic nervous system along with...
Irritable Bowel Syndrome - Diet and Lifestyle
Ayurveda, an oldest Indian medical tradition, believes that all disorders, can be treated by a making required changes in the diet and lifestyle leading to amotional/physical/spiritual balances which are also most vital for treating Irritable Bowel...
Irritable bowel syndrome- Ayurvedic concept
In Ayurveda, an ancient Indian system of healing, wrong and irregular food habits, nervous imbalance, stressed life style, low immunity, non adherence to the natural rhythms of body and negative emotions like jealousy, anger, hatred leads to deranged...
OA - Panchkarma Management
According to Ayurveda, a holistic way of living, Oestoarthritis, a chronic degenerative disease affecting the cartilages of joints can be treated by Panchakarma. It stops future deterioration of the joints and helps to rejunevate the damaged joints by...
Osteoarthritis ? Management with yoga
According to Ayurveda, an integrated system of living, the imbalance of Vata dosha is the chief cause of Osteoarthritis (Sandhigata) which gives raise to inflammation and pain in the joints.
Accumulated negative toxins called ama (undigested waste) in...
Osteoarthritis ? Diet and Lifestyle
Ayurveda, an ancient Indian medical system believes that Osteoarthritis occurs when the cartilages in the joints wear away leading to pain and debility and is mainly due to the accumulation of vata dosha which is characterized by the dryness in mind and...
OA- Ayurvedic management with medicines
Osteoarthritis which is known as sandhigatavata in ayurvedic medicine may occurs due to some particular food, poor blood circulation, dryness or a low nutrient supply to the joint. It is caused by the inflammation and loss of cartilage and affects the...
Osteo arthritis- Ayurvedic concept
According to Ayurveda, an ancient medical science, Osteoarthritis a degenerative joint disease occurs due to aggravation of VATA, and is known as Sandhigata vata.
Vayana vata dosha, one of the five types of vata dosha (dosha of air and empty space) ...
Ayurveda, a prehistoric healing medical system, emphasis that Irritable bowel syndrome is caused by the imbalance of nervous system for which modern life style indirectly contribute. One has to work towards restoring the ?agni? (digestive fire) which is...
Irritable bowel syndrome- Ayurvedic medicines
Ayurveda, an ancient system of medical system, believes that Irritable bowel syndrome is caused mainly due to accumulated toxins because of improper digestion. Stressed filled life also indirectly contribute to IBS. It emphasis that it can be treated by...
IBS - Yoga management
Ayurveda, an art of living, firmly believes that nervous instability due to vitiation of vata dosha causes Irritable Bowel Syndrome. Improper digestion and a stressed life are said to be main reason of IBS. The autonomic nervous system along with...
Irritable Bowel Syndrome - Diet and Lifestyle
Ayurveda, an oldest Indian medical tradition, believes that all disorders, can be treated by a making required changes in the diet and lifestyle leading to amotional/physical/spiritual balances which are also most vital for treating Irritable Bowel...
Irritable bowel syndrome- Ayurvedic concept
In Ayurveda, an ancient Indian system of healing, wrong and irregular food habits, nervous imbalance, stressed life style, low immunity, non adherence to the natural rhythms of body and negative emotions like jealousy, anger, hatred leads to deranged...
OA - Panchkarma Management
According to Ayurveda, a holistic way of living, Oestoarthritis, a chronic degenerative disease affecting the cartilages of joints can be treated by Panchakarma. It stops future deterioration of the joints and helps to rejunevate the damaged joints by...
Osteoarthritis ? Management with yoga
According to Ayurveda, an integrated system of living, the imbalance of Vata dosha is the chief cause of Osteoarthritis (Sandhigata) which gives raise to inflammation and pain in the joints.
Accumulated negative toxins called ama (undigested waste) in...
Osteoarthritis ? Diet and Lifestyle
Ayurveda, an ancient Indian medical system believes that Osteoarthritis occurs when the cartilages in the joints wear away leading to pain and debility and is mainly due to the accumulation of vata dosha which is characterized by the dryness in mind and...
OA- Ayurvedic management with medicines
Osteoarthritis which is known as sandhigatavata in ayurvedic medicine may occurs due to some particular food, poor blood circulation, dryness or a low nutrient supply to the joint. It is caused by the inflammation and loss of cartilage and affects the...
Osteo arthritis- Ayurvedic concept
According to Ayurveda, an ancient medical science, Osteoarthritis a degenerative joint disease occurs due to aggravation of VATA, and is known as Sandhigata vata.
Vayana vata dosha, one of the five types of vata dosha (dosha of air and empty space) ...
Free-Article-Directory.Com Articles on alternative medicine
Arthritis Treatment Using Natural RemediesArthritis is something we all have to deal with at some point. If you work your joints a lot -typing, walking, and running - then you need to read this article to follow some important points about reducing joint inflammation. Discover what causes arthr
A Constipation Remedy Using Potassium and PrunesLearn how to use potassium to eliminate constipation. By using a natural fruit and potassium, you can strengthen your colon and get constipation relief.
Osteoporosis Natural Treatments That WorkYour bone density changes as you age. But you don't have to stand by and let it deteriorate. Here are some health practices that you can do to stop your bone loss.
Hemorrhoids and Enlarged Rectal VeinsHemorrhoids are rectal veins that have become enlarged. These veins can be inside or outside the rectum. Hemorrhoids create a variety of symptoms that may require you to see your doctor. If you think you have hemorrhoids, then you need to read this art
Drugstore Hemorrhoid MedicationsDrugstore hemorrhoid medications have many substances that can cause hemorrhoids if used for too long. Those dyes, preservative, and other additive can lead to constipation, which can cause hemorrhoids. To learn more about what you might be using to hel
A Constipation Home Remedy - CayenneCayenne is a constipation home remedy that is effective in producing peristalsis in your colon and aids digestion. It can be used regularly at every meal and when needed for constipation. Cayenne pepper is known to help thin the blood. Learn more about
Three Steps to Get Rid of HemorrhoidsConstipation, Hemorrhoids or Piles, and inactivity go hand in hand. If you have been constipated for quite a while, chances are you have hemorrhoids. Learn three steps you can take to get rid of hemorrhoids.
Constipation Remedy Using Apples and Other JuicesHere are two constipation remedies that you can use for a mild case and a chronic case of constipation. Learn exactly what you can do with apple, pear, and prune juice to get rid of constipation.
Constipation Remedy Using Citrus JuiceCitrus juices are an excellent way to stimulate your colon and other parts of the body. Since your colon is less active at night, drinking juices as soon as you awaken and get up can stimulate strong peristaltic action and promote a bowel move. Learn ho
Medical science study confirms natural extract effective on hangovers.He has worked for 30 years in the alternative medicine world.
Let's Take Care or Your Erectile Dysfunction NowHere is the rumor. It is said that men think about sex every few seconds. Some men think about it more often then that. (That's a Joke)
Eat Fiber and Avoid ConstipationFiber is what our basic diet should consist of. Most of us eat very little fiber and this leads to chronic constipation. Many other illnesses also come from chronic constipation. So, learn what foods provide you with the fiber you need to make your sto
Using Asian Herbal Combinations for Hemorrhoid SymptomsI have found Chinese herb formulations quite effective in treating hemorrhoid symptoms. It is now easy to find these herbs, since there are Chinese herb store in most cities. If not, it is easy to go to the Internet and find what you need.
Hemorrhoids and Constipation ReliefIf you have hemorrhoids you are constipated. If you have constipation, then eventually you will have hemorrhoids. They go hand in hand. Discover what you need to do to eliminate both conditions.
How Your Constipation Causes ToxicityHaving regular constipation can lead to some serious illnesses. Fecal matter should move through your colon easily and in a short time. When fecal matter remains in your colon for days, your colon becomes toxic and spreads this toxicity into every part
Green Drink for ConstipationHere's a green drink that you might enjoy. It simple and I drink it every morning. It helps to deodorize you body and stools and gives numerous other health benefits. Try it, you'll might like it.
Some Natural Arthritis Pain Relief Remedies DivulgedRegrettably, there is no cure for this crisis. The drug companies may want us to think there is a cure. Taking their medicine will not cure any type of arthritis. Speaking to your physician for the latest research about your specific type of arthritis pai
Your Simple Natural Arthritis Remedies UncoveredArthritis or joint inflammation has been a plaguing mankind for hundreds of years. Most people afflicted with this disease have used some form of drug to tackle this illness. One arthritis natural remedy called stinging nettle has helped patients overcome
A Morning Smoothie to Help You Stop ConstipationLearn how to prepare a morning smoothie that will give you minerals, vitamins, and morning power. This smoothie will also activate your colon to help you keep regular.
Flax Seeds, Seeds, and Nuts for Constipation ReliefHere are a variety of home remedies for constipation using flax seeds with other seeds and nuts. They provide the fiber and oils that you need to relieve constipation. Drinking plenty of water with these home remedies will make them more effective.
What is Ayurveda and How does Ayurveda healThe word Ayurveda means Science of Life, a mind/body science. Ayurveda is a complete system of restoring and maintaining a harmonious mind/body/spirit connection.
Constipation Home Remedies Using JuicesHere are a variety of constipation home remedies that you can use to get your bowels moving. Learn which fruits juices are the best to use.
There is Hope for Post Partum Depression: BodyTalk!Sara is a happy mother with a new baby. She was able to have a natural childbirth, at home with a midwife assisting.
Get Hemorrhoid Relief from Herbal RemediesHere are four different herbs that can give you hemorrhoid relief and help to get rid of your hemorrhoids. Using these herbs is a convenient and cost effective way to treat your hemorrhoid symptoms.
How Brewer's Yeast and MSM Clear ConstipationBrewer's yeast can help to ease, reduce, or clear your constipation. If you can handle the taste, add it to your juices morning and night. MSM is a powerful nutrient that can eliminate your constipation and keep your regular. Learn how much of this nutr
How to Use Senna for Constipation ReliefIt is known that Egyptians used senna tea to relieve constipation. This tea is used for medium conditions of constipation. It is the chemicals anthraquinones that provide its strong action on your colon walls. It is readily available in health food sto
What You Should Know about Acid Reflux, Esophagus, and LESHere is some additional information that will help you understand acid reflux and heartburn better. Acid reflux is connected to the health and function of the LES valve. Discover why the acid reflux occurs and how you can prevent it.
A Bad Combination: High Fiber and Acid RefluxEating plenty of fiber is recommended by all health guru’s. But if you have acid reflux or heartburn and use drugs to control it, then you need to how fiber can create health issues for you. This article covers what you need to know about how a high fiber
Panic Attack Treatments RevealedPanic attacks are frightening. They can occur at random or after a person is exposed to various events that may "trigger" a panic attack. They peak in intensity very rapidly and sometimes go away with or without medical help. For some others a panic attac
Diseases of the colon caused by ConstipationMany diseases are created when the colon is toxic. If you want to have good health, then cleaning the colon and keeping it clean should be your first priority.
The Proven Way to Quit SmokingThis article is dedicated to those who decided to quit smoking once and for all, and now are looking for ways to stop smoking. Here is the original program, that will show you how you can forget this bad habit and abandon the cigarette.
How to Use Cascara Sagrada as a Constipation RemedyCascara Sagrada comes from the bark of the buckthorn tree. It stimulates your colon to produce stronger contraction than normal. When it does this, it can work on the most difficult cases of constipation. Discover here how to use it to eliminate chronic
Use Digestive Enzymes to Reduce Hemorrhoid InflammationUsing digestive enzymes, when you have hemorrhoids, is a good idea. Digestive enzymes help reduce inflammation, reduce fibrin, and clean the blood of foreign particles. These enzymes activities strengthen your immune system and give it more power to wor
Use Essential Oils and Herbs in a Sitz Bath for Hemorrhoid ReliefSometimes it is necessary to use different methods when trying to get relief or eliminate a specific condition. Using sitz bath is an alternative remedy that can help you get rid of hemorrhoids. Here are three different sitz bath remedies for relieving
How to Use Herbal Salves & Ointments to Shrink Your HemorrhoidsOintments are easy to use and effective, since you apply the active natural remedy directly on the hemorrhoid condition. Here is a list of 7 different hemorrhoid ointments that have a good history of giving hemorrhoid relief.
What You Should Know About Gastroesophageal RefluxWhen you have gastroesophageal reflux, you need to know the best way to deal with it. Discover why you need to avoid drugs to solve your acid reflux problem.
One Cause of Constipation: Bad BacteriaThere is always a battle of good and bad going on in your body. You need to be aware of what is happening your body and help it in its battle. The one cause of constipation is the bad bacteria in your colon. Learn here how you can help yourself by assi
Using Herbs to Relieve Hemorrhoids - Aloe Vera, Bilberry, Butcher's BroomHere are three herbs that you can use to relieve your hemorrhoids. These herbs have a history of providing good hemorrhoid relief. Try them and see.
You Need Food High in Fiber for Constipation ReliefFiber is a complex structure that keeps plants together. When we eat it our stomach dissolve it so that it can keep our health in tack. In this article you will discover the best time to eat fiber. You were built to eat food high in fiber. I you negle
How Constipation Affects Your Colon, and HealthIf you understand how critical it is not be constipated, your health now and in the future will benefit. When you have constipation, chronic or otherwise, you feed your blood toxins that will affect your organ's strength.
Hemorrhoids - What Do I Need to Do?A lot a people have hemorrhoids and don't understand what they really are and what they need to do about them. Here is some information to get these people going in the right direction so that they can start to eliminate their hemorrhoids.
Heartburn, Drugs, and Low IronYour body will absorb the iron you need to keep you supplied with oxygen. Interfering with your stomach function can reduce the amount of iron your body absorbs. Find out what to do if you have heartburn and want to keep good iron processing and absorpt
Healthy Living through Free, Natural BreathingA powerful tool that is often overlooked in our quest to heal ourselves and to live healthier, more-conscious lives is our breathing. The quality of our breathing, of our exhalation and inhalation, reveals a great deal about our self-image, our basic stan
What You Need to Know About Your Stomach and Acid RefluxDiscover how your stomach works so that you can make better choices on what treatment you will take when you have stomach problems - drugs or natural remedies.
Stop Osteoporosis Now Without DrugsOnce you find out you have osteoporosis, you can start taking drugs or you can find an alternative natural method to build up your bones. In this article you will find information about what natural ways you can use to increase your bone density even if
Natural Remedies for Reflux and HeartburnHeartburn is a common health complaint that has only gotten worse and more prevalent in recent years. Increased work / life stress, obesity and tobacco use are amongst several factors that have created a huge market for anti-acid products. Unfortunately m
How You Can Get Rid of HemorrhoidsIf you have hemorrhoids then you need to eliminate constipation. In this article you will find information on how to control or eliminate constipation, which is the first step in getting rid of your hemorrhoids. Learn which fiber you need to eat and whi
Arthritis Diet InformationGetting rid of arthritis is a serious matter, since it can reduce your movements as you get older. Here are some suggestions on what you need to eat and avoid if you want reduce your arthritic disease.
Your Colon: Is it making you sick or healthy?How often we have heard this phrase stated? Many of you are still examining the application of the meaning behind this and how it applies to self.
Eczema Home Remedy: Is the Itch Driving Your Crazy?Those who suffer from eczema can tell you how maddening the itch can be. Many rather endure the pain of having weeping and bleeding skin , than the itch. Many have to depend on topical steroids and anti-histamines for relief. There is nothing wrong wi
How Your Stomach Controls HCl Acid For Preventing Stomach CancerYour stomach knows how to prevent stomach cancer. If you go against your stomach’s natural function of maintaining a strong stomach acid level, you open yourself to other diseases including stomach cancer. Learn what you need to do to keep healthy when yo
Seborrheic Dermatitis Treatment: Go Back to BasicsSeborrheic Dermatitis is a common condition and can cause much frustration to the sufferer and if it is not controlled, it can significantly reduce the lifestyle quality of the person. There are the usual conventional prescribed treatment are usually to
Candidiasis - Some Facts on Candidiasis TreatmentCandidiasis, commonly called yeast infection or thrush, is a common fungal infection infects both the young and old, male and female. While candida yeasts are usually present in most people, the growth of candida is kept in check by other naturally micro
Drink Aloe Vera Juice for Less ConstipationAloe Vera gel or juice is a rich source of nutrient that gives you exceptional remedy power. It is especially effective in skin and tissue breaks or tears. It is an excellent source for giving constipation relief. Discover why you should use aloe vera
How To Do A Natural Colon and Blood CleanseIf you are starting to think about how to become healthier, then you need to do a colon cleanse. The colon is a toxic waste area and if you don't keep it clean, it will create life-threatening illnesses. Discover three habits you can acquire that will s
Eczema : Nine Practical Daily Practices to Keep the Itch AwayEczema is a common skin disorder which affects millions of people world wide. One of the most intolerable symptoms is the intense itch eczema sufferers have to endure daily. your skin just to stop that crazy itch? There are many topical ointment for it
Is Your Morning Shower Causing Disease?There are so many chemicals in our environment to watch out for. You wouldn't think that your morning shower is something to be concerned about. If you don't have a shower filter, then you open yourself to diseases caused by chlorine. Find out why you
Keratosis Pilaris Treatment: The Basic StepsThe term, Keratosis pilaris, may sound intimidating. However, in lay man's term, keratosis pilaris is simply referred to an exfoliation problem where dead skin cells get stuck to the hair follicles. This results unsightly bumpy patches on the skin. This
The Many Benefits of Apple Cider Vinegar for Eczema HealingApple cider vinegar has been commonly deemed as a "cure all" solution. Many who have used apple cider vinegar testifies positive results in bring relief to various health conditions. How can apple cider vinegar help those with eczema?
Dyshidrosis Treatment: How You Can Help YourselfDyshidrosis, also known as Dyshidrotic Eczema, is a chronic skin condition which is characterized by small blisters on the hands and feet. The name "Dyshidrosis" comes from the word "dyshidrotic" which means "bad sweating" which was deemed as the
Natural Treatment for Seborrheic DermatitisSeborrheic Dermatitis can cause much frustration to the sufferer and if it is not controlled, it can significantly reduce the lifestyle quality of the person. There are the usual conventional prescribed treatment for this type of eczema, which might
Candida Natural Remedies: Basic Tips for Faster HealingCandida yeast infection is one of the many causes of skin disorder such as eczema, seborrhea dermatitis and psoriasis. Besides that, candida yeast infection is also a cause for conditions such as irritable bowel syndrome, gyneacological problems such as
Remove Toxins through Herbal Colon CleanseAfter many years of eating unhealthy foods, your colon is already clogged and it has a large amount of impacted fecal matter and toxin buildups. This article looks at the reasons why you should start using herbal cleansers.
Hypnosis and NLP Can Help You Extinguish Your Nail Biting CompulsionIf you have ever attempted to curb your nail biting habit, you are aware of just how trying it can be. Nail biting is an obsessive-compulsive disorder that is aggravated by stress. Do not worry, there are effective forms of management available.
Does Heartburn or GERD Cause Low IronUsing drugs to solve your heartburn problem, has consequences you will never be aware of. It is always best to find natural healing methods for eliminating heartburn. Discover how heartburn drugs decrease the oxygen in your body.
What Kind of Toxins does Your Body Have?Toxins enter you body in every way imaginable and they are created every second by your thoughts and feelings. Discover in this article what toxins are and why you must be concern about them, so that can stop their destructive force.
A New Alternative to maintain you comfortable when you travelTrying to find tips for travelling without pain or discomfort? Congratulations, You’ve reached the right place to you get informed in less than five minutes about a new alternative that will maintain you comfortable while travelling.
Basil Essential Oil Can Heal And Treat Many Ailments.This article discusses basil essential oil and how it can be used to heal and treat various ailments. It covers how to create the oil and explains some things that can be treated with basil essential oil.
How to Reduce and Prevent Eye StrainThe summer season is already nearing its end, but with such dry weather, your eyes can still be put under a lot of strain. Fortunately, there are a few things you can do to help relieve and even prevent eye strain so you’ll be able to keep using those bab
What is Acid reflux disorder?Acid reflux disorder is sometimes looked as a nuisance that can be handled by drugs or drug store acid blocker. This is a big mistake, since these medications also block the normal function of your stomach. Read more to discover what acid reflux disorde
Three Benefits Of AromatherapyThis articles discusses some of the history of Aromatherapy and three ways that you can use it to improve your health.
Vitamins for Hair Loss: Supplements That You Should Know About In Order To Prevent Hair LossBefore you run to the nearest pharmacy to buy hair loss prevention products, you will want to know about the different causes of hair loss. You will also want to know why these vitamin supplements will be able to help you and how it will work to prevent
How You Can Use Hypnosis To Break The Smoking HabitThe average person tries to stop smoking between four to six times before they are successful. Many of those who quit smoking put on a great deal of excess weight. Hypnotherapy CDs present a powerful option that allows smokers to quit without suffering fr
Drug Rehab and Addiction Treatment for Young AdultsThere are many different kinds of treatment that fall under the umbrella category of drug rehab treatment. This is due to the complex nature of addiction. Drug addiction may need to be treated physically. Usually referred to as detox, short for detoxif
The Truth about Cleansing the ColonCleansing the colon and other organs is a matter of life and death. You can decide whether you want health or illness simply by doing yearly cleanse. Find out the truth about colon cleansing.
Christmas Food Allergies: What are the alternatives?It is the end of the year, and it is time to plan for Christmas. With great food and festive spirit, Christmas is a joyous celebration we look forward to. However, if you are on of those who are allergies prone, it is a different story. Currently, the
Do You Really Need Fiber for Constipation Relief?Fiber is one of the necessities for good colon function and for constipation relief. Discovery the reasons to use fiber and the diseases you can avoid when you include fiber in your diet.
Genetic Hair Loss - Skull Expansion is the True Cause!Hair loss affects up to 80% of men and 50% of women, and in most cases androgenetic alopecia is to blame. This article explains how Skull Expansion is the true cause of hair loss and why the conventional reasons given to explain it are wrong!
How Drug Alcohol Testing can help you - Basic Ideas about Alcohol ScreeningThe article discusses the causes and the effects of drug abuse. It also highlights the need and process of alcohol screening, alcohol screening test or drug abuse screening test.
Cigarette Side Effects A Cause For Concern? Kill The Compulsions with Quit Smoking Hypnosis CDsIt's impossible to live in this world without hearing about how unsafe cigarette smoking is. If you fervently want to quit smoking, hypnosis is the sensible choice for real cures.
Some Uses Of Sandalwood Essential OilThis article discusses some of the benefits of using sandalwood essential oils. It discusses where the essential oil comes from and how it is made. It then lists of some the healing properties of sandalwood essential oils and some other uses for it.
IBS Diet: Know the Common IBS Trigger Food and IBS Safe FoodWhen people are first diagnosed with IBS, they tend to avoid most of the food groups and go on a very strict diet. This is not a good idea as our body needs the nutrients to function. The best thing is to start with an elimination diet of all the common
Constipation Remedies That WorkUse this article to evaluate if you have constipation. Then implement the two constipation remedies given so that you can become regular. Just use common sense on deciding if you are constipated. Some times you know more than your doctor about your bod
Pain Management - A Mind Over Matter Affair Thanks To HypnotherapyRemember all of the times the discomfort of pain has hindered you from participating in activities that you enjoy - perhaps fishing, running, playing tennis and even sitting can be unbearable when you are in pain. There are dangers associated with drugs f
Hypnosis Training For The Career HypnotherapistHypnosis training appeals to a wide variety of individuals from many different walks of life. For some people, this is a good way to advance their career or add useful skills to an existing livelihood. For others, it's a whole new career. Finally, some se
Facial Tics-Symptoms And How To Deal With ThemFacial tics are rapid, seemingly unintentional muscle contractions of entire muscle groups in the face and neck region. Tics are often described as being unconscious but research and reports from victims indicates they are indeed voluntary motions that ca
DNA Paternity Test Demand Continues to BalloonAs the overall practicality of DNA paternity testing continues to reveal itself to the public at large, policymakers are increasingly following suit. DNA paternity testing is helping to put paternity fraud somewhere on the map near insurance fraud; father
Hypnosis for IBS: Does it Work for You?IBS can bring about extremely frustrating and disturbing and often embarrassing experience to the sufferers. More and more IBS sufferers are opting for more natural home remedies and self help. One of the treatments which is gaining much popularity is h
The PCR Process: Amplifying DNA for AnalysisAdvances in DNA testing technology enable scientists to transform a particle of DNA into a probability of paternity.
Drug Rehab and Substance Abuse Treatment for Young AdultsGiven that the "war on drugs" of decades past was never declared a "mission accomplished," everyday there are millions of families who face the horrors of drug addiction via someone they love. Substance abuse does not affect just one individual, but every
Hemorrhoid treatmentOnly a few diseases are referred to so many names Hemorrhoids. Here are some of the variants of the name that are used by people that have got in contact with this disease and that are looking for causes and symptoms, cures and treatments: piles (used to
The Positive Affects Of Hot Tub Aromatherapy SpaThis article discusses what how diabetes occurs in the body and some of the issues involved in eating the right foods for the disease. It covers the types of carbohydrates to eat and some great reference material when planning a diet.
Use Cayenne to Stop ConstipationCayenne pepper can stop constipation since it actives your colon walls to pulsate and move fecal matter. Just like so many other peppers, the active ingredient in cayenne helps to prevent heart disease, since it thins the blood and increases your blood c
What is Reiki, And How Can it Help You Heal?Reiki is a valuable healing tool which involves the practitioner placing his or her hands on the client without actually manipulating the body in any way. This makes Reiki an ideal healing tool for people who suffer from all kinds of conditions, both phys
Legal DNA Testing Required for US Immigration CasesLegal DNA testing is fast becoming a prerequisite for completing most US and UK Immigration applications.
A Constipation Remedy Using Potassium and PrunesLearn how to use potassium to eliminate constipation. By using a natural fruit and potassium, you can strengthen your colon and get constipation relief.
Osteoporosis Natural Treatments That WorkYour bone density changes as you age. But you don't have to stand by and let it deteriorate. Here are some health practices that you can do to stop your bone loss.
Hemorrhoids and Enlarged Rectal VeinsHemorrhoids are rectal veins that have become enlarged. These veins can be inside or outside the rectum. Hemorrhoids create a variety of symptoms that may require you to see your doctor. If you think you have hemorrhoids, then you need to read this art
Drugstore Hemorrhoid MedicationsDrugstore hemorrhoid medications have many substances that can cause hemorrhoids if used for too long. Those dyes, preservative, and other additive can lead to constipation, which can cause hemorrhoids. To learn more about what you might be using to hel
A Constipation Home Remedy - CayenneCayenne is a constipation home remedy that is effective in producing peristalsis in your colon and aids digestion. It can be used regularly at every meal and when needed for constipation. Cayenne pepper is known to help thin the blood. Learn more about
Three Steps to Get Rid of HemorrhoidsConstipation, Hemorrhoids or Piles, and inactivity go hand in hand. If you have been constipated for quite a while, chances are you have hemorrhoids. Learn three steps you can take to get rid of hemorrhoids.
Constipation Remedy Using Apples and Other JuicesHere are two constipation remedies that you can use for a mild case and a chronic case of constipation. Learn exactly what you can do with apple, pear, and prune juice to get rid of constipation.
Constipation Remedy Using Citrus JuiceCitrus juices are an excellent way to stimulate your colon and other parts of the body. Since your colon is less active at night, drinking juices as soon as you awaken and get up can stimulate strong peristaltic action and promote a bowel move. Learn ho
Medical science study confirms natural extract effective on hangovers.He has worked for 30 years in the alternative medicine world.
Let's Take Care or Your Erectile Dysfunction NowHere is the rumor. It is said that men think about sex every few seconds. Some men think about it more often then that. (That's a Joke)
Eat Fiber and Avoid ConstipationFiber is what our basic diet should consist of. Most of us eat very little fiber and this leads to chronic constipation. Many other illnesses also come from chronic constipation. So, learn what foods provide you with the fiber you need to make your sto
Using Asian Herbal Combinations for Hemorrhoid SymptomsI have found Chinese herb formulations quite effective in treating hemorrhoid symptoms. It is now easy to find these herbs, since there are Chinese herb store in most cities. If not, it is easy to go to the Internet and find what you need.
Hemorrhoids and Constipation ReliefIf you have hemorrhoids you are constipated. If you have constipation, then eventually you will have hemorrhoids. They go hand in hand. Discover what you need to do to eliminate both conditions.
How Your Constipation Causes ToxicityHaving regular constipation can lead to some serious illnesses. Fecal matter should move through your colon easily and in a short time. When fecal matter remains in your colon for days, your colon becomes toxic and spreads this toxicity into every part
Green Drink for ConstipationHere's a green drink that you might enjoy. It simple and I drink it every morning. It helps to deodorize you body and stools and gives numerous other health benefits. Try it, you'll might like it.
Some Natural Arthritis Pain Relief Remedies DivulgedRegrettably, there is no cure for this crisis. The drug companies may want us to think there is a cure. Taking their medicine will not cure any type of arthritis. Speaking to your physician for the latest research about your specific type of arthritis pai
Your Simple Natural Arthritis Remedies UncoveredArthritis or joint inflammation has been a plaguing mankind for hundreds of years. Most people afflicted with this disease have used some form of drug to tackle this illness. One arthritis natural remedy called stinging nettle has helped patients overcome
A Morning Smoothie to Help You Stop ConstipationLearn how to prepare a morning smoothie that will give you minerals, vitamins, and morning power. This smoothie will also activate your colon to help you keep regular.
Flax Seeds, Seeds, and Nuts for Constipation ReliefHere are a variety of home remedies for constipation using flax seeds with other seeds and nuts. They provide the fiber and oils that you need to relieve constipation. Drinking plenty of water with these home remedies will make them more effective.
What is Ayurveda and How does Ayurveda healThe word Ayurveda means Science of Life, a mind/body science. Ayurveda is a complete system of restoring and maintaining a harmonious mind/body/spirit connection.
Constipation Home Remedies Using JuicesHere are a variety of constipation home remedies that you can use to get your bowels moving. Learn which fruits juices are the best to use.
There is Hope for Post Partum Depression: BodyTalk!Sara is a happy mother with a new baby. She was able to have a natural childbirth, at home with a midwife assisting.
Get Hemorrhoid Relief from Herbal RemediesHere are four different herbs that can give you hemorrhoid relief and help to get rid of your hemorrhoids. Using these herbs is a convenient and cost effective way to treat your hemorrhoid symptoms.
How Brewer's Yeast and MSM Clear ConstipationBrewer's yeast can help to ease, reduce, or clear your constipation. If you can handle the taste, add it to your juices morning and night. MSM is a powerful nutrient that can eliminate your constipation and keep your regular. Learn how much of this nutr
How to Use Senna for Constipation ReliefIt is known that Egyptians used senna tea to relieve constipation. This tea is used for medium conditions of constipation. It is the chemicals anthraquinones that provide its strong action on your colon walls. It is readily available in health food sto
What You Should Know about Acid Reflux, Esophagus, and LESHere is some additional information that will help you understand acid reflux and heartburn better. Acid reflux is connected to the health and function of the LES valve. Discover why the acid reflux occurs and how you can prevent it.
A Bad Combination: High Fiber and Acid RefluxEating plenty of fiber is recommended by all health guru’s. But if you have acid reflux or heartburn and use drugs to control it, then you need to how fiber can create health issues for you. This article covers what you need to know about how a high fiber
Panic Attack Treatments RevealedPanic attacks are frightening. They can occur at random or after a person is exposed to various events that may "trigger" a panic attack. They peak in intensity very rapidly and sometimes go away with or without medical help. For some others a panic attac
Diseases of the colon caused by ConstipationMany diseases are created when the colon is toxic. If you want to have good health, then cleaning the colon and keeping it clean should be your first priority.
The Proven Way to Quit SmokingThis article is dedicated to those who decided to quit smoking once and for all, and now are looking for ways to stop smoking. Here is the original program, that will show you how you can forget this bad habit and abandon the cigarette.
How to Use Cascara Sagrada as a Constipation RemedyCascara Sagrada comes from the bark of the buckthorn tree. It stimulates your colon to produce stronger contraction than normal. When it does this, it can work on the most difficult cases of constipation. Discover here how to use it to eliminate chronic
Use Digestive Enzymes to Reduce Hemorrhoid InflammationUsing digestive enzymes, when you have hemorrhoids, is a good idea. Digestive enzymes help reduce inflammation, reduce fibrin, and clean the blood of foreign particles. These enzymes activities strengthen your immune system and give it more power to wor
Use Essential Oils and Herbs in a Sitz Bath for Hemorrhoid ReliefSometimes it is necessary to use different methods when trying to get relief or eliminate a specific condition. Using sitz bath is an alternative remedy that can help you get rid of hemorrhoids. Here are three different sitz bath remedies for relieving
How to Use Herbal Salves & Ointments to Shrink Your HemorrhoidsOintments are easy to use and effective, since you apply the active natural remedy directly on the hemorrhoid condition. Here is a list of 7 different hemorrhoid ointments that have a good history of giving hemorrhoid relief.
What You Should Know About Gastroesophageal RefluxWhen you have gastroesophageal reflux, you need to know the best way to deal with it. Discover why you need to avoid drugs to solve your acid reflux problem.
One Cause of Constipation: Bad BacteriaThere is always a battle of good and bad going on in your body. You need to be aware of what is happening your body and help it in its battle. The one cause of constipation is the bad bacteria in your colon. Learn here how you can help yourself by assi
Using Herbs to Relieve Hemorrhoids - Aloe Vera, Bilberry, Butcher's BroomHere are three herbs that you can use to relieve your hemorrhoids. These herbs have a history of providing good hemorrhoid relief. Try them and see.
You Need Food High in Fiber for Constipation ReliefFiber is a complex structure that keeps plants together. When we eat it our stomach dissolve it so that it can keep our health in tack. In this article you will discover the best time to eat fiber. You were built to eat food high in fiber. I you negle
How Constipation Affects Your Colon, and HealthIf you understand how critical it is not be constipated, your health now and in the future will benefit. When you have constipation, chronic or otherwise, you feed your blood toxins that will affect your organ's strength.
Hemorrhoids - What Do I Need to Do?A lot a people have hemorrhoids and don't understand what they really are and what they need to do about them. Here is some information to get these people going in the right direction so that they can start to eliminate their hemorrhoids.
Heartburn, Drugs, and Low IronYour body will absorb the iron you need to keep you supplied with oxygen. Interfering with your stomach function can reduce the amount of iron your body absorbs. Find out what to do if you have heartburn and want to keep good iron processing and absorpt
Healthy Living through Free, Natural BreathingA powerful tool that is often overlooked in our quest to heal ourselves and to live healthier, more-conscious lives is our breathing. The quality of our breathing, of our exhalation and inhalation, reveals a great deal about our self-image, our basic stan
What You Need to Know About Your Stomach and Acid RefluxDiscover how your stomach works so that you can make better choices on what treatment you will take when you have stomach problems - drugs or natural remedies.
Stop Osteoporosis Now Without DrugsOnce you find out you have osteoporosis, you can start taking drugs or you can find an alternative natural method to build up your bones. In this article you will find information about what natural ways you can use to increase your bone density even if
Natural Remedies for Reflux and HeartburnHeartburn is a common health complaint that has only gotten worse and more prevalent in recent years. Increased work / life stress, obesity and tobacco use are amongst several factors that have created a huge market for anti-acid products. Unfortunately m
How You Can Get Rid of HemorrhoidsIf you have hemorrhoids then you need to eliminate constipation. In this article you will find information on how to control or eliminate constipation, which is the first step in getting rid of your hemorrhoids. Learn which fiber you need to eat and whi
Arthritis Diet InformationGetting rid of arthritis is a serious matter, since it can reduce your movements as you get older. Here are some suggestions on what you need to eat and avoid if you want reduce your arthritic disease.
Your Colon: Is it making you sick or healthy?How often we have heard this phrase stated? Many of you are still examining the application of the meaning behind this and how it applies to self.
Eczema Home Remedy: Is the Itch Driving Your Crazy?Those who suffer from eczema can tell you how maddening the itch can be. Many rather endure the pain of having weeping and bleeding skin , than the itch. Many have to depend on topical steroids and anti-histamines for relief. There is nothing wrong wi
How Your Stomach Controls HCl Acid For Preventing Stomach CancerYour stomach knows how to prevent stomach cancer. If you go against your stomach’s natural function of maintaining a strong stomach acid level, you open yourself to other diseases including stomach cancer. Learn what you need to do to keep healthy when yo
Seborrheic Dermatitis Treatment: Go Back to BasicsSeborrheic Dermatitis is a common condition and can cause much frustration to the sufferer and if it is not controlled, it can significantly reduce the lifestyle quality of the person. There are the usual conventional prescribed treatment are usually to
Candidiasis - Some Facts on Candidiasis TreatmentCandidiasis, commonly called yeast infection or thrush, is a common fungal infection infects both the young and old, male and female. While candida yeasts are usually present in most people, the growth of candida is kept in check by other naturally micro
Drink Aloe Vera Juice for Less ConstipationAloe Vera gel or juice is a rich source of nutrient that gives you exceptional remedy power. It is especially effective in skin and tissue breaks or tears. It is an excellent source for giving constipation relief. Discover why you should use aloe vera
How To Do A Natural Colon and Blood CleanseIf you are starting to think about how to become healthier, then you need to do a colon cleanse. The colon is a toxic waste area and if you don't keep it clean, it will create life-threatening illnesses. Discover three habits you can acquire that will s
Eczema : Nine Practical Daily Practices to Keep the Itch AwayEczema is a common skin disorder which affects millions of people world wide. One of the most intolerable symptoms is the intense itch eczema sufferers have to endure daily. your skin just to stop that crazy itch? There are many topical ointment for it
Is Your Morning Shower Causing Disease?There are so many chemicals in our environment to watch out for. You wouldn't think that your morning shower is something to be concerned about. If you don't have a shower filter, then you open yourself to diseases caused by chlorine. Find out why you
Keratosis Pilaris Treatment: The Basic StepsThe term, Keratosis pilaris, may sound intimidating. However, in lay man's term, keratosis pilaris is simply referred to an exfoliation problem where dead skin cells get stuck to the hair follicles. This results unsightly bumpy patches on the skin. This
The Many Benefits of Apple Cider Vinegar for Eczema HealingApple cider vinegar has been commonly deemed as a "cure all" solution. Many who have used apple cider vinegar testifies positive results in bring relief to various health conditions. How can apple cider vinegar help those with eczema?
Dyshidrosis Treatment: How You Can Help YourselfDyshidrosis, also known as Dyshidrotic Eczema, is a chronic skin condition which is characterized by small blisters on the hands and feet. The name "Dyshidrosis" comes from the word "dyshidrotic" which means "bad sweating" which was deemed as the
Natural Treatment for Seborrheic DermatitisSeborrheic Dermatitis can cause much frustration to the sufferer and if it is not controlled, it can significantly reduce the lifestyle quality of the person. There are the usual conventional prescribed treatment for this type of eczema, which might
Candida Natural Remedies: Basic Tips for Faster HealingCandida yeast infection is one of the many causes of skin disorder such as eczema, seborrhea dermatitis and psoriasis. Besides that, candida yeast infection is also a cause for conditions such as irritable bowel syndrome, gyneacological problems such as
Remove Toxins through Herbal Colon CleanseAfter many years of eating unhealthy foods, your colon is already clogged and it has a large amount of impacted fecal matter and toxin buildups. This article looks at the reasons why you should start using herbal cleansers.
Hypnosis and NLP Can Help You Extinguish Your Nail Biting CompulsionIf you have ever attempted to curb your nail biting habit, you are aware of just how trying it can be. Nail biting is an obsessive-compulsive disorder that is aggravated by stress. Do not worry, there are effective forms of management available.
Does Heartburn or GERD Cause Low IronUsing drugs to solve your heartburn problem, has consequences you will never be aware of. It is always best to find natural healing methods for eliminating heartburn. Discover how heartburn drugs decrease the oxygen in your body.
What Kind of Toxins does Your Body Have?Toxins enter you body in every way imaginable and they are created every second by your thoughts and feelings. Discover in this article what toxins are and why you must be concern about them, so that can stop their destructive force.
A New Alternative to maintain you comfortable when you travelTrying to find tips for travelling without pain or discomfort? Congratulations, You’ve reached the right place to you get informed in less than five minutes about a new alternative that will maintain you comfortable while travelling.
Basil Essential Oil Can Heal And Treat Many Ailments.This article discusses basil essential oil and how it can be used to heal and treat various ailments. It covers how to create the oil and explains some things that can be treated with basil essential oil.
How to Reduce and Prevent Eye StrainThe summer season is already nearing its end, but with such dry weather, your eyes can still be put under a lot of strain. Fortunately, there are a few things you can do to help relieve and even prevent eye strain so you’ll be able to keep using those bab
What is Acid reflux disorder?Acid reflux disorder is sometimes looked as a nuisance that can be handled by drugs or drug store acid blocker. This is a big mistake, since these medications also block the normal function of your stomach. Read more to discover what acid reflux disorde
Three Benefits Of AromatherapyThis articles discusses some of the history of Aromatherapy and three ways that you can use it to improve your health.
Vitamins for Hair Loss: Supplements That You Should Know About In Order To Prevent Hair LossBefore you run to the nearest pharmacy to buy hair loss prevention products, you will want to know about the different causes of hair loss. You will also want to know why these vitamin supplements will be able to help you and how it will work to prevent
How You Can Use Hypnosis To Break The Smoking HabitThe average person tries to stop smoking between four to six times before they are successful. Many of those who quit smoking put on a great deal of excess weight. Hypnotherapy CDs present a powerful option that allows smokers to quit without suffering fr
Drug Rehab and Addiction Treatment for Young AdultsThere are many different kinds of treatment that fall under the umbrella category of drug rehab treatment. This is due to the complex nature of addiction. Drug addiction may need to be treated physically. Usually referred to as detox, short for detoxif
The Truth about Cleansing the ColonCleansing the colon and other organs is a matter of life and death. You can decide whether you want health or illness simply by doing yearly cleanse. Find out the truth about colon cleansing.
Christmas Food Allergies: What are the alternatives?It is the end of the year, and it is time to plan for Christmas. With great food and festive spirit, Christmas is a joyous celebration we look forward to. However, if you are on of those who are allergies prone, it is a different story. Currently, the
Do You Really Need Fiber for Constipation Relief?Fiber is one of the necessities for good colon function and for constipation relief. Discovery the reasons to use fiber and the diseases you can avoid when you include fiber in your diet.
Genetic Hair Loss - Skull Expansion is the True Cause!Hair loss affects up to 80% of men and 50% of women, and in most cases androgenetic alopecia is to blame. This article explains how Skull Expansion is the true cause of hair loss and why the conventional reasons given to explain it are wrong!
How Drug Alcohol Testing can help you - Basic Ideas about Alcohol ScreeningThe article discusses the causes and the effects of drug abuse. It also highlights the need and process of alcohol screening, alcohol screening test or drug abuse screening test.
Cigarette Side Effects A Cause For Concern? Kill The Compulsions with Quit Smoking Hypnosis CDsIt's impossible to live in this world without hearing about how unsafe cigarette smoking is. If you fervently want to quit smoking, hypnosis is the sensible choice for real cures.
Some Uses Of Sandalwood Essential OilThis article discusses some of the benefits of using sandalwood essential oils. It discusses where the essential oil comes from and how it is made. It then lists of some the healing properties of sandalwood essential oils and some other uses for it.
IBS Diet: Know the Common IBS Trigger Food and IBS Safe FoodWhen people are first diagnosed with IBS, they tend to avoid most of the food groups and go on a very strict diet. This is not a good idea as our body needs the nutrients to function. The best thing is to start with an elimination diet of all the common
Constipation Remedies That WorkUse this article to evaluate if you have constipation. Then implement the two constipation remedies given so that you can become regular. Just use common sense on deciding if you are constipated. Some times you know more than your doctor about your bod
Pain Management - A Mind Over Matter Affair Thanks To HypnotherapyRemember all of the times the discomfort of pain has hindered you from participating in activities that you enjoy - perhaps fishing, running, playing tennis and even sitting can be unbearable when you are in pain. There are dangers associated with drugs f
Hypnosis Training For The Career HypnotherapistHypnosis training appeals to a wide variety of individuals from many different walks of life. For some people, this is a good way to advance their career or add useful skills to an existing livelihood. For others, it's a whole new career. Finally, some se
Facial Tics-Symptoms And How To Deal With ThemFacial tics are rapid, seemingly unintentional muscle contractions of entire muscle groups in the face and neck region. Tics are often described as being unconscious but research and reports from victims indicates they are indeed voluntary motions that ca
DNA Paternity Test Demand Continues to BalloonAs the overall practicality of DNA paternity testing continues to reveal itself to the public at large, policymakers are increasingly following suit. DNA paternity testing is helping to put paternity fraud somewhere on the map near insurance fraud; father
Hypnosis for IBS: Does it Work for You?IBS can bring about extremely frustrating and disturbing and often embarrassing experience to the sufferers. More and more IBS sufferers are opting for more natural home remedies and self help. One of the treatments which is gaining much popularity is h
The PCR Process: Amplifying DNA for AnalysisAdvances in DNA testing technology enable scientists to transform a particle of DNA into a probability of paternity.
Drug Rehab and Substance Abuse Treatment for Young AdultsGiven that the "war on drugs" of decades past was never declared a "mission accomplished," everyday there are millions of families who face the horrors of drug addiction via someone they love. Substance abuse does not affect just one individual, but every
Hemorrhoid treatmentOnly a few diseases are referred to so many names Hemorrhoids. Here are some of the variants of the name that are used by people that have got in contact with this disease and that are looking for causes and symptoms, cures and treatments: piles (used to
The Positive Affects Of Hot Tub Aromatherapy SpaThis article discusses what how diabetes occurs in the body and some of the issues involved in eating the right foods for the disease. It covers the types of carbohydrates to eat and some great reference material when planning a diet.
Use Cayenne to Stop ConstipationCayenne pepper can stop constipation since it actives your colon walls to pulsate and move fecal matter. Just like so many other peppers, the active ingredient in cayenne helps to prevent heart disease, since it thins the blood and increases your blood c
What is Reiki, And How Can it Help You Heal?Reiki is a valuable healing tool which involves the practitioner placing his or her hands on the client without actually manipulating the body in any way. This makes Reiki an ideal healing tool for people who suffer from all kinds of conditions, both phys
Legal DNA Testing Required for US Immigration CasesLegal DNA testing is fast becoming a prerequisite for completing most US and UK Immigration applications.
Subscribe to:
Posts (Atom)