घरगुती औषधोपचार

बहुउपयोगी एरंडेल

एरंडेल तेलाला अमृताची उपमा

एरंड ही वनस्पती अशी आहे की आने, फुले, साल, मुळी व लाकूड सर्व काही अत्यंत उपयुक्त आहे. एरंडाचे कोळसेसुद्धा

गुणकारी पिंपळ्या

पोटाचे विकार- पिंपळी चूर्ण गुणकारी

पिंपळीचे औषधात अनेक उपयोग आहेत. पण विशेषत: दमा, खोकला व सर्व प्रकारचे वातविकार व कफरोग यांवर अत्यंत

स्वयंपाकघरातील सौंदर्यसाधने

पिंपल्स व डोळ्याखाली काळी वर्तुळे

चंदन पावडर, एक चमचा मांजिष्ठ पावडर, एक चमचा कापूर कचरी पावडर, आर्धा चमचा आंबे हळद हे सर्व दुधात

केशसंभार

अकाली केस पांढरे होणे

केस हे शरीरिक सौंदर्याचे एक मुख्य आकर्षण आहे. लांबसडक घनदाट केशसंभार स्त्रीचे सौंदर्य पटींनी वाढवतो.

काकडी

गुणधर्म

काकडीचे दोन प्रकार असतात. लहान आणि मोठी. दोन्हीचा रस उपयुक्त असतो. काकडी ही उन्हाळ्यात जास्त प्रमाणात दिसून येते.

डोळ्यांची काळजी

डोळे येणे

डोळे येणे हा संसर्गजन्य आहे, हे सर्वांनाच ठाऊक आहे. परंतु याचा संसर्ग कसा होतो, याबद्दल अनेक गैरसमज आहे.

फळांचे औषधी उपयोग

आंबा

आंबा हा फळांचा राजा तो फक्त वैशाख व ज्येष्ठ महिन्यातच खावा, असे आयुर्वेदाच्या अभ्यासकांचे सांगणे आहे.

फलाहार व निर्विषीकरण

खाण्या-पिण्यच्या चुकीच्या सवयी वेळ-अवेळ तळलेले मसालेदार पदार्थ, अतिगोड खाणे यामुळे शरीरात अनेक प्रकारचे विषारी पदार्थ तयार होतात.

आयुर्वेदिक औषधे | Ayurvedic Medicines

सकाळ वृत्तसेवा: आयुर्वेदिक औषधांवर अंतिम मुदत नाही

सकाळ वृत्तसेवा: विजय लाड -

पुणे, ता. १५ - बहुतांश आयुर्वेदिक औषधांवर अंतिम मुदत (Expiery Date) छापील स्वरूपात नसल्याचे आढळून आले आहे.
मुदत नसल्याने दुकानातून औषध विकत घेताना किंवा घरात असलेले औषध किती दिवसांपर्यंत घेता येईल यासंबंधी नागरिकांच्या मनात कायम संभ्रम असतो. मात्र, छापील मुदतीची गरज असली तरी या औषधांमध्ये रासायनिक द्रव्यांचा अंश नसल्याने मुदत संपल्यावरही त्यांचा आरोग्यावर कोणताही विपरीत परिणाम होत नसल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.

आयुर्वेद ही प्राचीन भारतीय औषध पद्धती आहे. या पद्धतीत उलट परिणाम (Side Effects) नसल्याने इतर औषधांच्या तुलनेत अनेकांची याला पसंती असल्याचे दिसून येते. परदेशातही आयुर्वेदाची ख्याती पोचली आहे. अन्न व औषध प्रशासन विभागाच्या १९४० च्या कायद्याप्रमाणे आयुर्वेदिक औषधांवर अंतिम मुदत छापली असणे आवश्‍यक नाही; त्यामुळे या औषधांवर आपल्याला बहुधा छापील किंमत दिसत नाही. या कायद्यात आतापर्यंत अनेक सुधारणा करण्यात आल्या. मात्र, अंतिम मुदतीसंबंधी ठोस निर्णय झालेला नाही. नुकत्याच आलेल्या जीएमपी (Goods Manufacturing Practises) कायद्यात औषधी तयार करताना घ्यावयाच्या काळजीसंबंधी माहिती दिली आहे. औषधी निर्माण करणाऱ्या कंपनीला त्याची अंमलबजावणी करावीच लागते.

यासंबंधी आयुर्वेदिक रसशाळेचे मुख्य व्यवस्थापक डॉ. प्रश्‍नचंद बिल्लोरे म्हणाले, ""आयुर्वेदिक औषधे तयार करताना वापरण्यात येणाऱ्या बहुतांश पदार्थांना अंतिम मुदत आहे. तसे सविस्तर विवरण प्राचीन ग्रंथांमध्ये आढळून येते. मात्र, रसऔषधी, अस्व अरिष्ट, पिस्ती, भस्म, परपती, स्वर्ण आदी पदार्थांना अंतिम मुदत नाही. या औषधांमध्ये रासायनिक द्रव्ये वापरण्यात येत नसल्याने मुदत संपल्यानंतरही त्यांचा आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत नाही. केवळ त्याची परिणामकारकता कमी होते.

रसशाळेच्या उपमुख्य व्यवस्थापिका डॉ. विजया पालकर म्हणाल्या, ""कायद्याप्रमाणे एकदा अंतिम मुदत ठरविण्यात आली, की ती संपल्यावर औषधांना नष्ट करावे लागते. कायदा आला तर अंतिम मुदत नसणारी औषधीही नष्ट करावी लागतील. आयुर्वेदिक औषधांमध्ये साखरेचा वापर केला जातो. त्यांना अंतिम मुदत नक्कीच असावी. अन्न व औषधी प्रशासन विभागाच्या कायद्यातील प्रस्तावित सुधारणेत अंतिम मुदतीचा मुद्दा असण्याची शक्‍यता आहे. मात्र, ही सुधारणा केव्हा अमलात येईल त्यासंबंधी निश्‍चित सांगता येणार नाही.

NCCAM:turmeric

Introduction
This fact sheet provides basic information about the herb turmeric--common names, uses, potential side effects, and resources for more information. Turmeric, a shrub related to ginger, is grown throughout India, other parts of Asia, and Africa. Known for its warm, bitter taste and golden color, turmeric is commonly used in fabric dyes and foods such as curry powders, mustards, and cheeses. It should not be confused with Javanese turmeric.

Common Names--turmeric, turmeric root, Indian saffron

Latin Names--Curcuma longa



What It Is Used For
In traditional Chinese medicine and Ayurvedic medicine, turmeric has been used to aid digestion and liver function, relieve arthritis pain, and regulate menstruation.
Turmeric has also been applied directly to the skin for eczema and wound healing.
Today, turmeric is used for conditions such as heartburn, stomach ulcers, and gallstones. It is also used to reduce inflammation, as well as to prevent and treat cancer.


How It Is Used
Turmeric's finger-like underground stems (rhizomes) are dried and taken by mouth as a powder or in capsules, teas, or liquid extracts. Turmeric can also be made into a paste and used on the skin.


What the Science Says
There is little reliable evidence to support the use of turmeric for any health condition because few clinical trials have been conducted.
Preliminary findings from animal and laboratory studies suggest that a chemical found in turmeric--called curcumin--may have anti-inflammatory and anticancer properties, but these findings have not been confirmed in people.
NCCAM-funded investigators are studying the active chemicals in turmeric and their effects--particularly anti-inflammatory effects--in people to better understand how turmeric might be used for health purposes.

Side Effects and Cautions
Turmeric is considered safe for most adults.
High doses or long-term use of turmeric may cause indigestion.
In animals, high doses of turmeric have caused liver problems. No cases of liver problems have been reported in people.
People with gallbladder disease should avoid using turmeric as a dietary supplement, as it may worsen the condition.
Tell your health care providers about any complementary and alternative practices you use. Give them a full picture of what you do to manage your health. This will help ensure coordinated and safe care.

डाळिंब(दाडिम)

डाळिंबाला संस्कृतमध्ये "दाडिम' म्हणतात.डाळिंबामुळे पचनशक्ती वाढते, तोंडाला चव येते.दाडिमावलेह ,दाडिमचतुःसम, दाडिमाष्टक, दाडिमादि चूर्ण, दाडिमाद्य तेल आदी औषधीत डाळिंब हे घटक आहे.हे हृदयरोगावर उपयुक्त आहे.

उलट्या होत असल्यास डाळिंबाचा रस चाटवावा किंवा अन्न शिजवताना त्यात डाळिंब घालावे.

वारंवार येणाऱ्या तापामुळे फिकेपणा आला असेल, तर ताज्या डाळिंबाचा रस किंवा दाडिमावलेह द्यावा.

अनेक दिवसांचा कोरडा खोकला व दम लागत असेल, तर डाळिंबाचा रस व मधाचे चाटण दिवसभर वारंवार द्यावे.. डाळिंबाच्या सालीचे चूर्ण मधात मिसळून चाटल्यास घशातला कफदोष कमी होतो.

तोंडाला चव नसताना आंबट-गोड डाळिंबाचे दाणे थोड्याशा सैंधव मिठासह खाण्याचा उपयोग होतो. तापामुळे किंवा
पोटात कळ येऊन शौचाला होणे, जुलाब होणे, अपचनाची तक्रार, वरचेवर पोट दुखणे अशा तक्रारींसाठी डाळिंबाचा रस किंवा डाळिंब घालून शिजवलेली पेज, सूप उपयोगी आहेत.

पित्त वाढल्यामुळे तहान-तहान होत असल्यास डाळिंबाचे दाणे चावून खाण्याचा किंवा घोट-घोट रस घेण्याचा उपयोग होतो.

औषधामध्ये डाळिंबाचे फळ, फुले व फळाची साल वापरली जाते.डाळिंबाच्या फळाची साल जुलाब थांबवते. पाव चमचा डाळिंबाच्या सालीचे चूर्ण, एक अष्टमांश चमचा जायफळाचे गंध व अर्धा चमचा मध एकत्र करून तयार केलेले मिश्रण थोडे थोडे चाटले असता जुलाब थांबतात.

कधी घट्ट व कधी पातळ मलप्रवृत्ती होत असता दाडिमाष्टक उपयुक्‍त असते.

खूप आंबट मात्र काही प्रमाणात पित्तकारक असते

याचे लॅटिन नाव प्युनिका ग्रॅनाटम Punica granatum असे आहे.


(दोन लेखांतून काही प्रमाणात महत्वाचे मुद्दे संकलीत)
एक चांगला लेख पहा:http://www.esakal.com/esakal/12152006/17EDD2BD0F.htm

कलिंगड

कलिंगड केवळ आपली तहानच भागवत नाही तर यातले अॅण्टिऑक्सिण्डण्टस फ्री रॅडिकल्सपासून आपलं संरक्षणही करतात. फ्री रॅडिकल्समुळे कोलेस्टेरॉलचं ऑक्सिडायझेशन होतं व ते रक्तवाहिन्यांच्या आतल्या बाजूला चिकटून राहतं. त्यामुळे हार्ट अॅटॅक किंवा स्ट्रोक येण्याची दाट शक्यता असते.

कलिंगडामध्ये मुबलक प्रमाणात 'क' जीवनसत्व असतं. तसंच यात 'अ' जीवनसत्वही भरपूर असतं. 'क' जीवनसत्वामुळे हृद्विकार होण्याची शक्यता तर कमी होतेच शिवाय दम्याचा त्रासही कमी होतो. यात 'ब६' व 'ब१' ही जीवनसत्वं व मॅग्नेशिअम आणि पोटॅशिअम ही खनिजंही भरपूर असतात.

कलिंगडामध्ये भरपूर पाणी (९२ टक्के) व कमी कॅलरीज (एक मोठी वाटी कलिंगडामध्ये केवळ ४८ कॅलरीज) असतात. त्यामुळे हे फळ कितीही खाल्लं तरी नो प्रॉब्लेम!

डोळ्यांचं आरोग्य राखायचं असेल तर प्रामुख्याने गाजर खाल्लं जातं. परंतु दिवसातून साधारणपणे तीन वेळा कलिंगड खाल्ल्यास तेही डोळ्यांची चांगली निगा राखतं. तसंच वयामुळे दृष्टी अधू होण्याची शक्यताही कमी होते.

http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/1731594.cms

नीरा

सूर्यास्तानंतर जर "नीरा' काढली आणि योग्य पद्धतीने जर त्याची साठवण केली नाही, तर ते अंबून जाते. त्यानंतर त्याला "सिंधी' किंवा "ताडी' म्हणतात. राज्य फलोत्पादन खात्याने "नीरा' साठवणूक आणि त्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी नवे विकसित तंत्र मिळविले आहे. या तंत्राने नीरा दीड ते दोन महिने चांगल्या पद्धतीने साठवून ठेवता येणार आहे. नीरा हे अतिशय पौष्टिक पेय आहे. त्यात विविध क्षारांबरोबरच ऍस्कॉर्बिक आम्ल, निकोटिनिक आम्ल आणि रायबोफ्लेवीन तसेच प्रोटिन आणि व्हिटॅमीनसुद्धा मोठ्या प्रमाणात असतात. कॅलरीज अतिशय कमी असून स्वादही चांगला आहे. नीरा मिनरल वॉटरपेक्षाही शुद्ध असल्याचे शास्त्रीयदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे. नीरेपासून गूळ आणि चॉकलेट तयार करण्याबद्दलही सरकारचा विचार आहे

स्त्रोत: http://esakal.com/esakal/01202007/714339C074.htm

केळे

केळ्यामध्ये फायबरबरोबरच सुक्रोस, फ्रुक्टोस व ग्लुकोज असतात. त्यामुळे केळं खाल्ल्याने तत्काळ ऊर्जा मिळते. केळ्यामधून केवळ ऊर्जाच मिळत नाही तर या फळामुळे अनेक जुनाट विकारांवर नियंत्रण मिळवता येतं. म्हणूनच दैनंदिन आहारात केळ्याचा अंतर्भाव असावा. नैराश्य आलेल्यांना केळं खाल्ल्याने बराच फरक जाणवल्याचं एका संशोधनातून दिसलं. कारण केळ्यामध्ये 'ट्रिप्टोफान' नावाचं प्रोटीन असतं ज्याचं आपल्या शरीरात 'सेरोटॉनिन'मध्ये रूपांतर होतं. या प्रोटीनमुळे मन रिलॅक्स होतं, मूड ठीक होतो व आपण नेहमी आनंदी राहतो. केळ्यामधलं 'बी६' हे जीवनसत्व रक्तातली शर्करा नियंत्रणात ठेवतं. ही शर्करेची पातळी नियंत्रणात राहिल्यास आपण नेहमी आनंदी राहतो. मुबलक लोह असणारं केळं रक्तातल्या हिमोग्लोबिन निमिर्तीस चालना देतं. त्यामुळे नियमित केळं खाल्ल्यास अनिमियावर नियंत्रण ठेवता येतं. केळ्यामध्ये भरपूर पोटॅशिअम असलं तरी मिठाचं प्रमाण अत्यल्प असतं. त्यामुळे केळ्याच्या सेवनाने रक्तदाबावरही चांगल्या प्रकारे नियंत्रण ठेवता येतं. केळ्यामध्ये भरपूर फायबर असल्याने कोठा साफ ठेवण्यात या फळाची बरीच मदत मिळते. ताणतणावामुळे शरीरातली पोटॅशिअमची पातळी एकदम खालावते. अशावेळी केळं खाऊन ती पातळी पूर्ववत करता येते. केळ्याचे याहूनही अनेक फायदे आहेत. तेव्हा यापुढे केळ्याकडे दुर्लक्ष करू नका. रोजच्या आहारात त्याचा समावेश करा.

लेखन स्त्रोत:मुंबई टाईम्स.

पंचामृत

पंचामृत

पंचामृत म्हणजे दूध, दही, तूप, मध आणि साखर अथवा गूळ समप्रमाणात एकत्र घेणे. फक्त तूप किंवा मध समप्रमाणात घेऊ नये. दोहोंपैकी एकाचे प्रमाण थोडेसे जास्त घ्यावे. (साखर १ चमचा मध १ चमचा ताजे दहि १ चमचा साजुक तूप २ चमचे कोमट दुध ४-५ चमचे (वरील प्रमाणात आणि वरील क्रमाने))

पंचामृताचे फायदे : - शरीर पुष्टी करते - पोटात आग पडणे, जळजळ थांबवते - मानसिक शांति देते - Stress कमी करून चिडचिड कमी होते - बुद्धीवर्धक - वजन वाढते - सकाळी उठल्याबरोबर घेतले तर अर्धशिशीवर उतार मिळतो . हे रोज घेतल्यास, शरीर शक्ति, स्फ़ुर्ति, स्मरणशक्ती वाधते, कान्ति उजळते, ह्रदय मेन्दु ह्यान्चे पोषण होते. वात्-पित्त-कफ ह्या त्रिदोषान्चे सन्तुलन होते. ह्या पन्चाम्रुता मधे चिमुट भर केशर घातल्यास अजुन फ़ायदेशीर. केशर रक्तधातू वाधवणारे आणि रक्त शुध्दी करणारे आहे.



संकलन-> प्रसन्ना

ज्येष्ठमध

ज्येष्ठमध शुक्रधातूची शक्‍ती वाढवते. तसेच ते डोळ्यांसाठी हितकारक, स्वर व कांती उत्तम करणारे असून व्रण शुद्ध करून जखम भरून आणण्यास मदत करते. रक्‍तपित्त म्हणजे शरीरातील कुठूनही होणारा रक्‍तस्राव थांबवते. अशा या बहुगुणी वनस्पतीची माहिती.. .......ज्येष्ठमध हे बहुतेकांच्या परिचयातले द्रव्य असेल. घरगुती औषधांप्रमाणेच आयुर्वेदिक औषधांमध्येही वापरले जाणारे हे महत्त्वाचे द्रव्य आहे. ज्येष्ठमधाचे झुडूप एक ते दीड मीटर उंचीचे असते. पाने लहान आणि सहा ते सात जोड्यात असतात. फुले गुलाबीसर रंगाची असून वसंत ऋतूत फुलतात. औषधात ज्येष्ठमधाचे मूळ वापरले जाते. ज्येष्ठमधाला संस्कृतमध्ये मधुयष्टी म्हणतात. याशिवाय याला मधुवल्ली, मधुस्रवा, मधुक, यष्टी, यष्टाह्वा वगैरे पर्यायी नावे आहेत. अरब, इराण, अफगाणिस्तान, चीनमध्ये ज्येष्ठमध विशेषत्वाने होतो. आजकाल पंजाब, सिंध, पेशावर वगैरे ठिकाणीही याची लागवड केली जाते. मधुकं रक्‍तपित्तघ्नं व्रणशोधनरोपणम्‌ । गुरु स्वादु हिमं वृष्यं चक्षुष्यं स्वरवर्णकृत्‌।। ... भावप्रकाश ज्येष्ठमध नावाप्रमाणेच मधुर रसात ज्येष्ठ व श्रेष्ठ असते. हे शीत वीर्याचे आणि मधुर विपाकी असते. गुणाने स्निग्ध व गुरू असते. शुक्रधातूची शक्‍ती वाढवते. डोळ्यांसाठी हितकारक, स्वर व कांती उत्तम करणारे असून व्रण शुद्ध करून जखम भरून आणण्यास मदत करते. रक्‍तपित्त म्हणजे शरीरातील कुठूनही होणारा रक्‍तस्राव थांबवते. ज्येष्ठमध हे शुक्रधातू व ओजतत्त्व वाढवणारे असल्याने ताकद येते, विशेषतः वात व पित्त वाढल्यामुळे आलेल्या अशक्‍ततेमध्ये ज्येष्ठमधाचे चूर्ण तुपासह घेण्याचा उपयोग होतो. ज्येष्ठमधाचा लेप लावण्याने अंगकांती सुधारत असल्याने बहुतेक उटण्यात, फेस पॅकमध्ये याचा अंतर्भाव असतो. ज्येष्ठमध रक्‍त शुद्ध करत असल्याने पोटात घेण्यानेही वर्ण उजळण्यास मदत करतो. पित्त वाढल्यामुळे उलट्या होत असल्यास, पोटात, छातीत व घशात जळजळ होत असल्यास, ज्येष्ठमधाचा काढा घेतल्यास आराम पडतो. मूत्रप्रवृत्तीच्या वेळेस दाह होत असल्यास, ज्येष्ठमधाचा हिम (ज्येष्ठमधाचे चूर्ण पाण्यात भिजवून, गाळून) पिण्याचा उपयोग होतो. हा हिम पिण्याने अंगातली एकंदर उष्णताही कमी व्हायला मदत मिळते. उष्णतेमुळे तोंडाला वारंवार चरे पडत असतील, तोंड येत असेल तर ज्येष्ठमधाच्या काढ्यात तूप घालून त्याचा गंडूष (८-१० मिनिटे काढा चुळीप्रमाणे तोंडात धरून ठेवणे) केल्याचा फायदा होतो. आवाज बसला असता ज्येष्ठमधाचे मूळ तोंडात धरून त्याचा रस हळूहळू चोखावा. या प्रयोगाने स्वर सुधारण्यासही मदत मिळते. विशेषतः गायकांनी, सतत बोलावे लागणाऱ्यांनी याप्रकारे अधून मधून ज्येष्ठमधाचा रस चोखणे चांगले. शौचाला साफ होत नसेल, मूळव्याधीतून रक्‍त पडत असेल, तर रात्री झोपण्यापूर्वी ज्येष्ठमधाचे चूर्ण व सितोपलादि चूर्ण यांचे मिश्रण तूप व मधासह वारंवार चाटल्यास खोकला सुटायला व छाती मोकळी व्हायला मदत मिळते. वारंवार कोरडा खोकला लागत असल्यास ज्येष्ठमधाची मुळी चोखण्याचा फायदा होतो. अंगावर बारीक पुळ्या येत असतील, विशेषतः त्या ठिकाणी आग होत असेल, त्वचा लालसर होत असली तर ज्येष्ठमध तूपासह उगाळून तयार केलेला लेप लावण्याने फायदा होतो. डोळ्यांवर ताण आल्याने डोळे दुखत असतील, प्रखर प्रकाशाकडे फार वेळ बघितल्यामुळे जळत असतील, लाल झाले असतील तर ज्येष्ठमध पाण्यात उगाळून केलेल्या गंधाचा पापण्यांवर व डोळ्याच्या आजूबाजूला लेप केल्यास बरे वाटते. ज्येष्ठमधाबरोबर सिद्ध केलेले तूप जखमेवर लावले असता जखम सहज भरून येते. शस्त्राच्या घावानंतर होणाऱ्या तीव्र वेदना कमी होण्यासाठी ज्येष्ठमधाचे चूर्ण कोमट तुपात मिसळून लेप करायला सांगितला आहे. ज्येष्ठमध केसांसाठीही उत्तम असते. त्यामुळे बहुतेक आयुर्वेदिक केश्‍य तेले बनवताना याचा उपयोग केलेला असतो. ज्येष्ठमध जसे पोट साफ होण्यासाठी वापरता येते, तसेच ते अधिक मात्रेत घेतल्यास वमनासाठी म्हणजे उलटीद्वारे दोष बाहेर काढून टाकण्यासाठी उपयुक्‍त असतो. वमनासाठी बहुतेक वेळा ज्येष्ठमधाचा काढा वापरण्याचा प्रघात आहे.

काही नेहेमीच्या वन्स्पती-फळे व घरगुती औषधोपचार

प्राथमिक स्वरूपाचे उपचार फ़क्त सर्वसाधारण तक्रारींकरता. काहि क्लिष्ट व्याधींसाठी वॆद्यकीय मार्गदर्शन आवश्यक आहे

• अडुळसा:-

पाने वाटून रस करणे.कफ़ावर उत्तम औषध--अडुळसा रस १ चमचा,मध १/२ चमचा,थोडी पिंपळी--३ ते ४ वेळा चाटणे. उष्णता,नाकातून रक्त येणे- अडुळसा रस १ चमचा,खडीसाखर जखम-अडुळसा पाने वाटून जखमेवर बांधणे.

• अननस:-

फ़ोडी,रस दिवसातून १ ते २ वेळा मिरी पावडर टाकून अननस रुचीप्रद आहे,अजीर्ण कमी करतो. पोटात केस गिळला गेल्यास अननस त्रास कमी करतो. फार वेळा लघवी होणे त्या करिता उपयोगी.

• आले:

आल्याचा रस १ चमचा,गरम तूप १/२ चमचा,खडीसाखर १/२ चमचा. मीठ,आले खाल्यास रूची उत्पन्न होते.घसा साफ होतो.जिभेचा बुळबुळीत पणा नाहीसा होतो. श्वासाची तक्रार कमी होते.

• आवळा:

फार मोठे औषध आहे.पित्त झाल्यास आवळा+खडीसाखर घ्यावे.आम्लपीत्तावर -आवळा रस १ चमचा,थोडी जिरेपूड,खडीसाखर सकाळ-संध्याकाळ असे ८-१० दिवस घेतल्यास बरे वाटते.च्यवनप्राश आणि मोरावळा ह्या मधला आवळा हा मुख्य घटक आहे.

• क्रमश:

--डॉ. वि. दी मुजूमदार

दूध,दही,तूप,मध (संकलीत)

दूध - गाईचे दूध सर्वात श्रेष्ठ. ते पचायला हलके, गोड, पित्ताचा नाश करणारे, बळ देणारे आहे. शेळीचे दूध हे ही पथ्यकर असते. म्हशीचे दूध पचायला जड असते. - दूध तापवून प्यावे. - दूध कुठल्याही आंबट फळाबरोबर, खार्‍या पदार्थांबरोबर घेउ नये.

दही - दही खाताना थंड असले तरी पचल्यानंतर उष्ण गुणाचे होते. गोड, व्यवस्थित लागलेले दही पुष्टीकर असते. अर्धवट लागलेले किंवा आंबट दही त्वचाविकार निर्माण करते, सूज वाढवते. दही रात्री खाउ नये. - सर्दी, खोकला असताना दही खाऊ नये.

तूप - तूप भूक वाढवणारे, स्मृति, बुद्धी वाढवणारे, त्वचेचे कांतिवर्धन करणारे असते. डोळ्यांची आग होणे, दुखणे, चष्म्याचा नंबर यासाठी उपयुक्त. - अजीर्ण असताना तूप खाऊ नये. - पोट साफ होण्यासाठी रात्री झोपताना गरम दूध + तूप घ्यावे. - नाक लाल होऊन रक्त येत असेल तर नाकात तूप सोडावे. - डोळ्यांसाठी तूप, मध साखर रोज खाल्ल्याने फायदा होतो.

मध - मध गोड, रूक्ष, कफावर कार्य करणारा आहे. - मध गरम करून अथवा उष्ण पदार्थांसह खाऊ नये. - डोळ्यात मध घातल्यास डोळ्यांना फायदा होतो. - मध पाण्याने वारंवार लागणारी तहान शमते. - तोंड आले असता मध घालून पाण्याच्या गुळण्या कराव्या.

Home remedies

position: absolute; top:100; left:100;"> Children's Ailments 1. Cough and Cold (Irritation in the chest and throat, headache,etc.) 1. 1-2 gm. powder of equal parts of Black Pepper (Kali Mirch); Long Pepper (Pippali) and dry ginger (Sonth) with honey, 2-3 times a day Or 2. Paste of one segment of bulb of Garlic, boiled in water with 5-10 gm. of sugar, twice a day Or 3. 1-2 gm. Powder of fried Turmeric (Haldi), with Honey, thrice a day. 2. Vomiting (White, yellow or green colored frothy vomiting, drowsiness etc.) 1. Powder of fried seeds of 1-2 Large Cardamom (Bari Illaichi) with Honey, thrice a day. Or 2. Lemon (Nimbu) juice 5-10 ml., mixed with water and a pinch of salt, 2-3 times a day. Or 3. 5 ml. Lime juice mixed with sugar at one hour intervals. 3. Abdominal pain (Pain around naval) 1. Powder of Ajwain, 1 gm., with luke warm water, 2-3 times, at one hour interval. Or 2. Apply paste of Asafoetida (Heeng) over naval area. 4. Diarrhea (Frequent watery stool) 1. Powder of Nutmeg(Jaiphal), 1/2 - 1 gm.with luke warm water, 2-3 times a day. Or 2. 5-10 gm. Powder/paste of fruit rind of Pomegranate, twice a day, with honey Or 3. Powder of dried Pulp of Bael, 3-5 gm., twice daily 5. Constipation (Difficult and hard stool) 1. Paste of Chebulic myrobalan (Harad) with black salt, thrice daily. Or 2. Isabgol husk 5 gm., with milk at bed time. Or 3. Raisin (Munakka) and Chebulic myrobalan(Harad, 5 gm. each with milk at bed time ADULT DISEASES 6. Cough (Dry, frequent cough, pain in chest, headache, hoarseness of voice etc.) 1. 2-3 cloves fried in ghee to be placed in mouth and sucked. Or 2. 1/2 gm powder of long pepper mixed with rock salt twice daily, with hot water. Or 3. Powder of equal parts of long pepper and dry ginger, (5 gm.) with honey, twice daily. Or 4. 5 gm. powder of equal parts of black pepper, dry ginger and sugar mixed with butter/ghee, twice daily. 7. Toothache (Pain in tooth) 1. Cotton soaked in clove oil, place near painful teeth. Or 2. Place Asafoetida(Hing) and salt near the painful teeth Or 3. Put black peeper/clove/carum seeds(Ajwain) in mouth 8. Earache (Pain in ear) 1. Instill warm juice of ginger, 2-4 drops in the ear, twice a day. Or 2. Instill warm juice of radish, 2-4 drops, twice a day. Or 3. Instill 2-4 drops of warm juice of garlic in the ear, twice a day. 9. Common Fever (low temperature, feeling of warmth, pain in body and loss of perspiration 1. Decoction of 2-3 gm. Powder of ginger, black pepper and long pepper, 2-3 times a day. Or 2. Decoction of 30 gm. Coriander seeds in 100 ml. Of water and sugar, once a day in the morning. Or 3. 1 gm. powder of long pepper with 5-10 gm. Honey, three times a day. 10. Indigestion (Heaviness, gas formation, constipation or loose motions) 1. Boil 5 gm. of dried ginger in 1 litre of water, to be taken several times in a day. Or 2 gm. powder of dried ginger, mix with 3 gm. Jaggery, twice in a day. Or 3. A pinch of asafoetida (Heeng)in 1 table spoon of warm water, 2-3 times a day. Or 4. 3 gm. Carum (Ajwain) seeds, 1 gm. of salt, with warm water, two times a day 11. Vomitting (Forceful expulsion of gastric contents 1. Juice of one lemon in 250 ml. of water and 25 gm. sugar, thrice a day. Or 2. Chebulic myrobalan (Harad) powder 1-3 gm. with 1 teaspoon honey, thrice daily. Or 3. Fried Large cardamom seed (Bari Illaichi) 1/2-1 gm. with 1 teaspoon honey, three times a day. 12. Diarrhoea (Frequent loose/Watery motions) 1. 1-3 gm. Of dried ginger powder mixed with equal parts of sugar, two times a day. Or 2. 1 gm. Powder of fried cumin/long pepper/driedginger with one cup of butter milk, 3-4times a day. Or 3. 5 gm. Isabgol husk with a cup of curd, twice a day. 13. Constipation (Retention of faeces and gases, discomfort in abdomen) 1. 5 gm. of fruit rind of Chebulic myrobalan (Harad) with salt, once daily at bed time. Or 2. 2-6 gm. of Triphala powder with 50 ml. Warm water, twice a day Or 3. 5 -10 gm. of Isabgol husk with one cup of milk at bed time 14. Low backache / Joint Pains (Pain in joints and waist region 1. Boil 5 gm.dry ginger in 50 ml of water and reduce to 20 ml. mix with 5-10 ml. of castor oil, thrice daily. Or 2. 10-20 ml. of castor oil with warm water/milk at bed time. Or 3. Fried fenugreek (Methi) seeds 1 tablespoon with milk, twice daily Put your stuff here